
Sztuczna inteligencja w EKG. Czy wykryje migotanie przedsionków, zanim je poczujesz?
2026-11-10
Kawa a arytmia serca. Czy kofeina naprawdę szkodzi przy zaburzeniach rytmu?
2026-11-15Telemonitoring rozrusznika serca i ICD. Kto może z niego korzystać i co refunduje NFZ?
Jeszcze kilkanaście lat temu każda kontrola rozrusznika serca czy kardiowertera-defibrylatora wyglądała tak samo: dojazd do poradni, kolejka, EKG, odczyt urządzenia programatorem. Dziś dużą część tych danych można przesłać do szpitala prosto z domu. Co więcej, nowoczesne urządzenia same „dają znać”, gdy dzieje się coś niepokojącego: pojawia się arytmia, elektroda zaczyna działać nieprawidłowo albo kończy się bateria.
To właśnie telemonitoring urządzeń wszczepialnych. W niniejszym wpisie opisuję, kto w Polsce może z niego korzystać w ramach NFZ i co naprawdę wiadomo o jego korzyściach.
W skrócie
- Telemonitoring pozwala lekarzowi zobaczyć dane z rozrusznika, ICD lub CRT bez wizyty pacjenta w poradni.
- Refundacja NFZ nie obejmuje wszystkich. Przysługuje głównie dorosłym z niewydolnością serca z obniżoną frakcją wyrzutową i ICD lub CRT-D oraz dzieciom ze stymulatorem.
- Transmiter w ramach NFZ jest wypożyczany bezpłatnie.
- Najlepiej udowodniona korzyść to dużo szybsze wykrywanie arytmii i usterek urządzenia.
- Telemonitoring to nie pogotowie. W razie niepokojących objawów dzwoń pod 112 lub 999.
Czym jest telemonitoring serca?
Telemonitoring, nazywany też zdalnym monitorowaniem, to nadzór nad pracą wszczepionego urządzenia i zapisywanymi przez nie danymi o rytmie serca – bez konieczności przyjeżdżania do poradni.
Weźmy przykład kardiowertera-defibrylatora (ICD). Urządzenie przez cały czas analizuje rytm serca. Gdy rozpozna groźny częstoskurcz komorowy, może go przerwać – szybką stymulacją albo wyładowaniem elektrycznym. Każde takie zdarzenie zapisuje w pamięci. Jeśli ICD ma funkcję zdalnej transmisji i jest podłączony do systemu telemonitoringu, informacja trafia do ośrodka kardiologicznego. Lekarz nie musi czekać do następnej wizyty, żeby dowiedzieć się o arytmii czy problemie technicznym.
Ważne zastrzeżenie: telemonitoring nie oznacza, że ktoś przez całą dobę obserwuje na ekranie EKG pacjenta. System przesyła raporty i powiadomienia, które personel medyczny przegląda w ustalonym trybie.
W 2023 roku cztery międzynarodowe towarzystwa zajmujące się zaburzeniami rytmu serca (HRS, EHRA, APHRS i LAHRS) potwierdziły w swoim wspólnym stanowisku, że zdalne monitorowanie jest standardem opieki nad pacjentami z urządzeniami wszczepialnymi [1].
Jakie urządzenia można monitorować zdalnie?
Urządzenia wszczepialne różnią się przeznaczeniem i zakresem zapisywanych danych. Większość nowoczesnych modeli ma jednak funkcję zdalnej transmisji.
| Rodzaj urządzenia | Do czego służy? | Czy możliwy jest telemonitoring? |
|---|---|---|
| Stymulator serca, czyli rozrusznik (PM) | Leczy przede wszystkim zbyt wolny rytm serca | Tak, w modelach z funkcją transmisji |
| Kardiowerter-defibrylator (ICD) | Rozpoznaje i przerywa groźne arytmie komorowe | Tak |
| CRT-P | Poprawia synchronizację skurczu komór u wybranych pacjentów z niewydolnością serca | Tak, zależnie od modelu |
| CRT-D | Łączy resynchronizację z funkcją defibrylatora | Tak |
| Wszczepialny rejestrator arytmii (ILR/ICM) | Długotrwale zapisuje rytm serca w celach diagnostycznych | Tak, w większości współczesnych modeli |
To, że urządzenie technicznie potrafi przesyłać dane, nie oznacza jeszcze prawa do refundowanego telemonitoringu. Dorosły pacjent z nowoczesnym rozrusznikiem może mieć w pełni „zdalne” urządzenie, a mimo to nie spełniać kryteriów NFZ. Wracamy do tego niżej.
Jak telemonitoring działa w praktyce?
1. Pacjent dostaje nadajnik (transmiter). W zależności od producenta jest to niewielkie urządzenie stawiane w domu, najczęściej przy łóżku, albo aplikacja na kompatybilnym smartfonie.
2. Urządzenie przesyła dane. Wszczepiony stymulator lub defibrylator łączy się bezprzewodowo z nadajnikiem, a ten przez sieć komórkową lub internet wysyła dane do zabezpieczonego systemu producenta. Część systemów robi to codziennie, inne według harmonogramu albo dopiero po wystąpieniu zdarzenia – zależy to od modelu i ustawień.
3. Ośrodek analizuje raporty. Personel przegląda transmisje i alarmy. Jeśli coś budzi niepokój, kontaktuje się z pacjentem: przekazuje zalecenia albo wzywa na kontrolę.
Co musi robić pacjent? Zwykle niewiele: trzymać nadajnik podłączony do prądu i w pobliżu miejsca, gdzie śpi (albo mieć włączoną aplikację), i stosować się do instrukcji ośrodka. W niektórych systemach trzeba co jakiś czas samodzielnie uruchomić transmisję.
Co może wykryć telemonitoring?
Znacznie więcej niż sprawdzenie stanu baterii.
Migotanie przedsionków
Wiele urządzeń rejestruje epizody szybkiego rytmu przedsionków, również takie, których pacjent w ogóle nie odczuwa. To ważne, bo migotanie przedsionków często przebiega bezobjawowo, a zwiększa ryzyko udaru.
Nie każdy zapisany epizod to jednak potwierdzone migotanie przedsionków – zapis zawsze musi ocenić lekarz lub przeszkolony personel. O tym, czy włączyć leczenie przeciwkrzepliwe, decyduje m.in. czas trwania arytmii i indywidualne ryzyko udaru.
Groźne arytmie komorowe
ICD przekazuje informacje o częstoskurczu komorowym, migotaniu komór, zastosowanej stymulacji antytachyarytmicznej (ATP) i wyładowaniach. Lekarz może więc dowiedzieć się o poważnym zdarzeniu, zanim pacjent zdąży zadzwonić do poradni.
Usterki i zmiany w pracy urządzenia
Telemonitoring pomaga wychwycić m.in.:
- nieprawidłową impedancję elektrody, która może świadczyć o jej uszkodzeniu,
- zmiany parametrów stymulacji lub wyczuwania sygnałów z serca,
- zbliżający się termin wymiany urządzenia z powodu wyczerpywania baterii,
- nieadekwatne interwencje ICD, czyli wyładowania które nie były spowodowane groźną arytmią,
- spadek odsetka skutecznej stymulacji resynchronizującej w CRT.
Nie każdy model udostępnia wszystkie te dane.
Ryzyko zaostrzenia niewydolności serca
Niektóre zaawansowane urządzenia (głównie ICD i CRT-D) śledzą parametry, które mogą zapowiadać pogorszenie niewydolności serca: częstość rytmu, aktywność fizyczną, częstość oddechów czy impedancję w klatce piersiowej. Część z nich łączy kilka wskaźników w jeden algorytm.
To jednak nie jest bezpośredni pomiar płynu w płucach ani gotowa diagnoza. Alarm oznacza, że trzeba ocenić stan pacjenta, a nie automatycznie, że wymaga on hospitalizacji.
Telemonitoring na NFZ. Kto ma prawo do refundacji?
Telemonitoring urządzeń wszczepialnych trafił do koszyka świadczeń gwarantowanych rozporządzeniem Ministra Zdrowia z 2 grudnia 2022 roku (Dz.U. 2022 poz. 2641). W rozporządzeniu nazywa się go „nadzorem telemetrycznym nad pacjentami z implantowanymi urządzeniami wszczepialnymi” [2].
Refundacja nie obejmuje automatycznie każdego pacjenta z rozrusznikiem, ICD czy CRT. Rozporządzenie wymienia trzy grupy.
1. Dorośli z niewydolnością serca i ICD lub CRT-D
Muszą jednocześnie spełniać trzy warunki:
- niewydolność serca z obniżoną frakcją wyrzutową lewej komory (HFrEF),
- wszczepiony ICD lub CRT-D,
- urządzenie z funkcją zdalnego przesyłania danych.
Samo ICD nie wystarcza. Osoba, która ma defibrylator z powodu dziedzicznej choroby arytmogennej, ale ma prawidłową frakcję wyrzutową, nie kwalifikuje się do tego świadczenia.
2. Dzieci i młodzież do 18. roku życia
Z wszczepionym stymulatorem jednojamowym, dwujamowym lub resynchronizującym, o ile urządzenie umożliwia zdalną transmisję danych.
3. Pełnoletni, którzy zaczęli telemonitoring jako dzieci
Jeśli nadzór rozpoczęto przed 18. urodzinami (na podstawie kryteriów z punktu 2), można go kontynuować także w dorosłości.
Przykłady
| Sytuacja pacjenta | Czy przysługuje refundowany telemonitoring? |
|---|---|
| 70 lat, rozrusznik z powodu bloku przedsionkowo-komorowego | Nie, samo to wskazanie nie wystarcza |
| 62 lata, ICD i niewydolność serca z obniżoną frakcją wyrzutową | Tak, jeśli urządzenie ma funkcję transmisji |
| 58 lat, CRT-D i niewydolność serca z obniżoną frakcją wyrzutową | Tak, jeśli urządzenie ma funkcję transmisji |
| 15 lat, stymulator dwujamowy z funkcją transmisji | Tak |
| 20 lat, telemonitoring rozpoczęty w wieku 16 lat | Tak, nadzór może być kontynuowany |
| 45 lat, ICD z powodu zespołu Brugadów, prawidłowa frakcja wyrzutowa | Nie, samo to wskazanie nie wystarcza |
| 65 lat, wszczepialny rejestrator arytmii (ILR) | Nie w ramach tego świadczenia |
Tabela dotyczy wyłącznie tego konkretnego świadczenia NFZ. Niektóre ośrodki prowadzą zdalny nadzór także w innej formie, np. w ramach zwykłych kontroli w poradni lub badań klinicznych.
Pamiętaj też, że prawo do świadczenia to jedno, a jego realna dostępność – drugie. Pacjenta musi zakwalifikować i włączyć do nadzoru ośrodek, który ma na to umowę z NFZ.
Co dokładnie finansuje NFZ?
Zgodnie z rozporządzeniem świadczenie obejmuje [2]:
- Bezpłatne wypożyczenie transmitera i podłączenie urządzenia do systemu nadzoru.
- Szkolenie pacjenta (albo jego rodziny lub opiekuna): jak działa system, jak reagować na niepokojące objawy, jakie są korzyści i ograniczenia telemonitoringu.
- Analizę przesłanych danych nie rzadziej niż 3 razy w roku oraz pilny raport przy każdym alarmie.
- Teleporadę, gdy alarm jest klinicznie uzasadniony.
- Jedną wizytę kontrolną w roku w ośrodku prowadzącym nadzór.
Za tym wszystkim stoi praca zespołu: kardiologa, pielęgniarki i technika elektrokardiologii. Samo automatyczne wysłanie raportu nie jest jeszcze opieką. Liczy się to, że ktoś go przeczyta i odpowiednio zareaguje.
Gdzie można skorzystać z telemonitoringu?
W Polsce zdalny nadzór nad urządzeniami wszczepialnymi prowadzono na długo przed wprowadzeniem refundacji, głównie w wyspecjalizowanych ośrodkach kardiologicznych. Jednym z pionierów było Śląskie Centrum Chorób Serca w Zabrzu. Finansowanie z NFZ dało szansę, by taka opieka stała się dostępna szerzej.
Nie istnieje jednak łatwo dostępna, aktualna ogólnopolska lista placówek z umową na refundowany nadzór telemetryczny.
Jak zacząć? Najprościej zapytać w poradni, w której kontrolujesz urządzenie, czy prowadzi telemonitoring na NFZ, a jeśli nie – czy może wskazać ośrodek, który to robi. Informacji udziela też infolinia lub oddział wojewódzki NFZ.
Czy telemonitoring ratuje życie? Co mówią badania
Samo wcześniejsze wykrycie problemu to za mało, by uznać metodę za skuteczną. W medycynie liczy się, czy pacjenci żyją dłużej, rzadziej trafiają do szpitala i mają mniej powikłań. Na część tych pytań odpowiadają badania randomizowane.
IN-TIME: mniej zgonów u pacjentów z niewydolnością serca
Badanie IN-TIME opublikowano w 2014 roku w czasopiśmie The Lancet [3]. Wzięło w nim udział 664 pacjentów z przewlekłą niewydolnością serca (II–III klasa NYHA), frakcją wyrzutową lewej komory nie większą niż 35% oraz dwujamowym ICD lub CRT-D. Połowę losowo objęto codziennym automatycznym telemonitoringiem, drugą połowę – standardową opieką.
Po 12 miesiącach:
| Parametr | Telemonitoring | Opieka standardowa |
|---|---|---|
| Pogorszenie stanu klinicznego (główny punkt końcowy) | 18,9% | 27,2% |
| Zgony z jakiejkolwiek przyczyny (dodatkowy punkt końcowy) | 3,4% | 8,7% |
Główny punkt końcowy był złożonym wskaźnikiem uwzględniającym zgony, hospitalizacje z powodu niewydolności serca, klasę NYHA i samoocenę pacjenta. Obie różnice były istotne statystycznie. Liczba hospitalizacji z powodu niewydolności serca nie różniła się natomiast między grupami.
Czy to znaczy, że telemonitoring zmniejsza śmiertelność u każdego pacjenta z rozrusznikiem? Nie. Badanie dotyczyło wąskiej grupy chorych z niewydolnością serca i konkretnego systemu jednego producenta, a dane analizowano według ściśle określonych procedur. Wyników nie można przenosić na wszystkich pacjentów ze stymulatorem.
TRUST: arytmia oceniona po jednym dniu, a nie po miesiącu
W badaniu TRUST losowo podzielono 1339 pacjentów z ICD na grupę z automatycznym telemonitoringiem i grupę z tradycyjnymi kontrolami w poradni [4]. Najbardziej uderzająca okazała się różnica w czasie.
Mediana czasu od wystąpienia arytmii do jej oceny przez lekarza:
- 1 dzień przy telemonitoringu,
- 35,5 dnia przy standardowych kontrolach.
Telemonitoring zmniejszył też o 45% liczbę kontroli wymagających przyjazdu do szpitala, bez pogorszenia bezpieczeństwa pacjentów. Arytmia, którą przy tradycyjnych wizytach lekarz zobaczyłby dopiero za kilka tygodni, przy zdalnym nadzorze trafia do niego niemal od razu.
Czy wszystkie badania potwierdzają dłuższe przeżycie?
Nie – i warto to powiedzieć wprost. Wyniki metaanaliz, czyli zbiorczych analiz wielu badań, są niejednoznaczne. W jednej z nich, obejmującej pacjentów z niewydolnością serca, względne ryzyko zgonu wyniosło 0,89 (95% CI 0,77–1,03), co oznacza różnicę nieistotną statystycznie [5]. Nowsza metaanaliza z 2025 roku, skupiona na ciągłym telemonitoringu, wykazała już mniejszą śmiertelność w grupie monitorowanej (OR 0,83; 95% CI 0,72–0,96) [6].
Rozbieżności wynikają m.in. z różnic w urządzeniach, częstotliwości transmisji, stanie zdrowia pacjentów i tym, jak sprawnie ośrodek reaguje na alarmy.
Podsumowując: najlepiej udokumentowane korzyści telemonitoringu to szybsze wykrywanie istotnych zdarzeń i mniej rutynowych wizyt. Wpływ na przeżycie jest obiecujący, zwłaszcza u wybranych pacjentów z niewydolnością serca, ale nie we wszystkich badaniach został potwierdzony.
Co zyskuje pacjent?
- Bezpieczeństwo. Problem z urządzeniem lub elektrodą można wychwycić, zanim spowoduje poważne konsekwencje.
- Szybsze wykrywanie arytmii, także tych, których pacjent nie czuje.
- Mniej wizyt „dla formalności”. Jeśli urządzenie działa prawidłowo, część kontroli odbywa się zdalnie.
- Oszczędność czasu i sił, szczególnie ważna dla osób starszych, mniej sprawnych i mieszkających daleko od specjalistycznej poradni.
- Spokój. Wielu pacjentów i ich bliskich czuje się pewniej, wiedząc, że urządzenie jest pod stałym nadzorem.
Czego telemonitoring nie zastąpi?
To bardzo przydatne narzędzie, ale nie zastępuje całej opieki kardiologicznej.
To nie jest całodobowe pogotowie
To najważniejsza rzecz, jaką powinien wiedzieć każdy pacjent. Nawet jeśli urządzenie wysyła dane przez całą dobę, personel nie analizuje ich na bieżąco. Zgodnie z rozporządzeniem dane w ramach NFZ są przeglądane w godzinach pracy poradni, od poniedziałku do piątku. Na zdarzenia wymagające reakcji ośrodek ma do 24 godzin w dni robocze i do 72 godzin w dni wolne [2].
Ból w klatce piersiowej, omdlenie, nasilona duszność lub inne objawy zagrożenia życia? Dzwoń pod 112 lub 999. Nie czekaj na telefon z ośrodka telemonitoringu.
Jakie objawy u osób z rozrusznikiem powinny skłonić do pilnej konsultacji, opisujemy w artykule Mam rozrusznik serca. Jakie objawy powinny mnie zaniepokoić?
Nie wszystko da się wykryć
Zakres danych zależy od rodzaju urządzenia, jego ustawień i algorytmów. Zwykły rozrusznik nie daje tyle informacji co zaawansowany CRT-D.
Transmisja może się przerwać
Brak zasięgu, problem z internetem, rozładowany telefon, odłączony nadajnik, awaria – każda z tych rzeczy może zatrzymać przesyłanie danych. Dlatego brak alarmu nie daje stuprocentowej pewności, że wszystko jest w porządku. Jeśli nadajnik sygnalizuje problem z połączeniem, warto to zgłosić.
Alarm nie zawsze oznacza zagrożenie
Część powiadomień wynika z zakłóceń, błędnej klasyfikacji rytmu albo zmian, które nie wymagają pilnego działania. Każdy istotny alarm ocenia się w kontekście stanu pacjenta.
Zdalnie nie zmieni się ustawień
Telemonitoring służy do odczytu danych. W standardowej praktyce klinicznej nie pozwala zdalnie przeprogramować urządzenia. Jeśli trzeba zmienić ustawienia rozrusznika, ICD lub CRT, pacjent przyjeżdża do poradni.
Czy telemonitoring zastępuje wizyty w poradni kontroli rozruszników?
Nie całkowicie, ale pozwala ograniczyć ich liczbę.
Według międzynarodowego stanowiska z 2023 roku u pacjentów z rozrusznikiem lub ICD, którzy mają stałe, niezawodne połączenie z systemem, nie mieli ostatnio alarmów i nie mają dodatkowych istotnych chorób serca, można rozważyć wizyty osobiste co 24 miesiące [1]. To jednak możliwość, a nie reguła dla wszystkich.
W ramach polskiego świadczenia refundowanego przewidziana jest jedna wizyta kontrolna w roku. Ostateczny harmonogram ustala ośrodek, biorąc pod uwagę rodzaj urządzenia, powód jego wszczepienia, stan zdrowia pacjenta i wyniki wcześniejszych kontroli.
Telemonitoring a Holter EKG – czym się różnią?
Obie metody służą ocenie rytmu serca, ale działają inaczej i mają inne zastosowania.
| Cecha | Telemonitoring urządzenia wszczepialnego | Holter EKG |
|---|---|---|
| Wymaga wszczepionego urządzenia | Tak | Nie |
| Rejestruje rytm serca | W zakresie możliwości urządzenia (zapis z wnętrza serca) | Tak, z elektrod naklejonych na skórę |
| Ocenia baterię i elektrody stymulatora | Tak | Nie |
| Daje klasyczny, powierzchniowy zapis EKG | Nie | Tak |
| Może wykryć bezobjawowe arytmie | Tak | Tak |
| Typowy czas obserwacji | Miesiące i lata | Zwykle od 24 godzin do kilku dni |
Holter EKG pozostaje podstawowym badaniem u osób bez wszczepionego urządzenia, które odczuwają kołatanie serca, „przerwy” w jego pracy, zawroty głowy lub inne objawy mogące wskazywać na arytmię.
Także pacjent z rozrusznikiem może dostać skierowanie na Holter – na przykład gdy lekarz chce zobaczyć powierzchniowy zapis EKG, sprawdzić, czy objawy pokrywają się z zaburzeniami rytmu, albo ocenić konkretne aspekty pracy stymulatora.
Telemonitoring i Holter nie konkurują więc ze sobą. Uzupełniają się.
Lekarz zlecił Ci Holter EKG albo chcesz sprawdzić, skąd biorą się kołatania? W CardioX zamówisz Holter EKG wysyłkowy: urządzenie dostajesz do domu, zakładasz według instrukcji i odsyłasz po badaniu, a wynik opisuje kardiolog. Wynajem Holtera to też mniej dojazdów i kolejek – Holter do domu sprawdza się zwłaszcza u osób starszych i mieszkających daleko od poradni. Sprawdź też, co znajdziesz w wyniku badania Holter EKG.
Najczęstsze pytania pacjentów
Mam zwykły rozrusznik serca. Czy NFZ zapłaci za telemonitoring?
U dorosłych samo posiadanie rozrusznika nie wystarcza do refundacji w ramach tego świadczenia. Inne zasady obowiązują dzieci oraz osoby, u których nadzór rozpoczęto przed 18. rokiem życia.
Mam ICD. Czy telemonitoring przysługuje mi automatycznie?
Nie. Według kryteriów NFZ potrzebne jest też rozpoznanie niewydolności serca z obniżoną frakcją wyrzutową lewej komory, a urządzenie musi mieć funkcję zdalnej transmisji.
Czy za transmiter trzeba zapłacić?
Nie. W ramach refundowanego świadczenia transmiter jest wypożyczany bezpłatnie.
Defibrylator spowodował wyładowanie. Czy wystarczy, że dane pójdą przez telemonitoring?
Jeśli było to pojedyncze wyładowanie, a potem czujesz się dobrze, skontaktuj się z ośrodkiem, który prowadzi Twoje urządzenie – nawet jeśli dane zostały już wysłane. Jeśli wyładowań było kilka w krótkim czasie albo towarzyszy im ból w klatce piersiowej, duszność, utrata przytomności czy złe samopoczucie, natychmiast wezwij pomoc pod numerem 112 lub 999. Zawsze postępuj też zgodnie z indywidualnymi zaleceniami swojego lekarza.
Czy telemonitoring działa za granicą?
W wielu systemach tak, ale zależy to od urządzenia, rodzaju łączności i warunków usługi. Przed wyjazdem zapytaj w ośrodku, czy Twój nadajnik będzie działał w kraju docelowym, i zabierz go ze sobą razem z ładowarką. Jeśli korzystasz z aplikacji w telefonie, upewnij się, że będziesz mieć dostęp do internetu. Na czas podróży warto mieć przy sobie kartę identyfikacyjną urządzenia.
Przeczytaj również
- E-book dla pacjentów ze stymulatorem serca
- ICD zadziałało. Co dalej, gdy częstoskurcz komorowy wraca?
- Lekarz proponuje mi lek przeciwzakrzepowy, choć mam tylko jeden czynnik ryzyka. Co warto wiedzieć przed decyzją?
- Kiedy serce bije za szybko przez zbyt długi czas. Kardiomiopatia tachyarytmiczna
Źródła
- Ferrick AM, Raj SR, Deneke T i wsp. 2023 HRS/EHRA/APHRS/LAHRS expert consensus statement on practical management of the remote device clinic. Heart Rhythm 2023; Europace 2023;25(5); J Arrhythm 2023;39(3):250–302.
- Rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 2 grudnia 2022 r. zmieniające rozporządzenie w sprawie świadczeń gwarantowanych z zakresu ambulatoryjnej opieki specjalistycznej (Dz.U. 2022 poz. 2641), załącznik nr 5, lp. 35.
- Hindricks G, Taborsky M, Glikson M i wsp. Implant-based multiparameter telemonitoring of patients with heart failure (IN-TIME): a randomised controlled trial. Lancet 2014;384:583–590.
- Varma N, Epstein AE, Irimpen A i wsp. Efficacy and safety of automatic remote monitoring for implantable cardioverter-defibrillator follow-up: the Lumos-T Safely Reduces Routine Office Device Follow-up (TRUST) trial. Circulation 2010;122:325–332.
- Metaanaliza badań randomizowanych dotyczących zdalnego monitorowania u pacjentów z niewydolnością serca. Heart Failure Reviews 2022;27(4):1281–1300. doi:10.1007/s10741-021-10150-5.
- Enhancing Heart Failure Management: A Systematic Review and Meta-Analysis of Continuous Remote Telemedical Management vs. In-Person Visit in Patients with Cardiac Implantable Electronic Devices. Journal of Clinical Medicine 2025;14(12):4278. doi:10.3390/jcm14124278.
Artykuł ma charakter informacyjny i nie zastępuje konsultacji z lekarzem prowadzącym.



