„Serce mi przeskakuje.” „Czuję, jakby na chwilę stanęło.” „Nagle zaczyna galopować.” „Bije zupełnie bez rytmu.” Pacjenci opisują kołatanie serca na wiele sposobów. Wszystkie te dolegliwości nazywamy tym samym słowem, a mogą mieć zupełnie różne przyczyny.

Czy po tym, jak czujemy serce, da się rozpoznać arytmię? Nie zawsze. Dokładny opis bywa jednak dla kardiologa cenną wskazówką, bo podpowiada, czego szukać i jakim badaniem to złapać.

Czym właściwie jest kołatanie serca?

Kołatanie to nieprzyjemne lub nietypowe odczuwanie własnej pracy serca [2]. Na co dzień prawie nikt nie czuje, jak mu bije serce. Podczas kołatania zaczynamy to wyraźnie czuć.

Kołatanie nie musi oznaczać arytmii. Można bardzo mocno czuć serce, które bije zupełnie prawidłowo. I odwrotnie: niektóre zaburzenia rytmu, także poważne, nie dają żadnych objawów (więcej w artykule o migotaniu przedsionków bez objawów).

Dlatego liczy się nie tylko to, czy serce kołacze, ale też jak, kiedy się zaczyna i kiedy przestaje.

1. „Serce mi przeskakuje. Jakby na chwilę się zatrzymywało”

To jeden z najczęstszych opisów. Pacjenci mówią:

• „Czuję, jakby serce zgubiło jedno uderzenie.”
• „Najpierw jest przerwa, a potem mocne łupnięcie.”
• „Serce robi fikołka.”
• „Co jakiś czas czuję pojedyncze szarpnięcie w klatce.”

Co może za tym stać? Takie wrażenia zwykle odpowiadają dodatkowym pobudzeniom: nadkomorowym (PAC) albo komorowym (PVC) [2].

Dodatkowe pobudzenie pojawia się wcześniej, niż wynikałoby z rytmu serca. Komory nie zdążyły się jeszcze dobrze napełnić, więc taki skurcz jest słabszy i często w ogóle go nie czujemy. Potem następuje przerwa, a kolejne, prawidłowe uderzenie jest silniejsze, bo komory miały czas, żeby napełnić się bardziej. I właśnie to mocniejsze uderzenie czujemy jako „łupnięcie”. Czasem więc nie czujemy samego dodatkowego pobudzenia, tylko to, co po nim następuje.

Czy to groźne? Pojedyncze dodatkowe pobudzenia są częste, także u osób ze zdrowym sercem. Ich znaczenie zależy od liczby, od tego, jak wyglądają w zapisie, od towarzyszących objawów i od tego, czy serce ma inne zmiany [2]. Samo wrażenie „przeskakiwania” nie pozwala odróżnić pobudzeń nadkomorowych od komorowych. Do tego potrzebny jest zapis, najlepiej z Holtera EKG, który pokaże też, ile ich jest w ciągu doby.

2. „Serce nagle zaczyna galopować. Jakby ktoś włączył przełącznik”

Siedzisz spokojnie, czytasz książkę i nagle serce zaczyna bić 180 razy na minutę. Nie było wysiłku ani emocji. Po kilku minutach równie nagle wszystko wraca do normy. Pacjenci opisują to tak:

• „W jednej sekundzie serce zaczyna bardzo szybko bić.”
• „Jakby ktoś nacisnął przycisk START.”
• „Bije szybko, ale bardzo równo.”
• „Nagle się włącza i nagle wyłącza.”

Co może za tym stać? Taki obraz jest typowy dla napadowych częstoskurczów nadkomorowych (SVT), zwłaszcza:

• częstoskurczu nawrotnego w węźle przedsionkowo-komorowym (AVNRT),
• częstoskurczu nawrotnego przedsionkowo-komorowego (AVRT) [5].

W obu impuls krąży po zamkniętej pętli i raz za razem pobudza serce. Napad może zacząć się nagle, na przykład od dodatkowego pobudzenia, i równie nagle się skończyć.

Więcej niż samo tempo rytmu mówi więc sposób, w jaki napad się zaczyna i kończy. Nagły początek i koniec bardzo równego, szybkiego bicia przemawia za napadową arytmią, choć nie pozwala ustalić jej rodzaju. Co ważne, EKG zrobione po napadzie często jest zupełnie prawidłowe. Szerzej piszę o tym w artykule o częstoskurczu nadkomorowym.

3. „Serce bije szybko, ale rozpędza się stopniowo”

Ten rodzaj wygląda inaczej. Serce nie przeskakuje od razu na wysokie tempo. Najpierw bije 90 razy na minutę, potem 110, 120, 130, a po odpoczynku powoli zwalnia. Dolegliwości pojawiają się przy wysiłku, stresie, gorączce, odwodnieniu albo po substancjach pobudzających.

Co może za tym stać? Najczęściej tachykardia zatokowa, czyli przyspieszenie prawidłowego rytmu. Serce nadal jest pobudzane przez węzeł zatokowy, jego naturalny rozrusznik. To może być zwykła reakcja organizmu, ale bywa też objawem niedokrwistości, nadczynności tarczycy czy odwodnienia, które trzeba wykluczyć.

U części osób lekarz bierze pod uwagę nieadekwatną tachykardię zatokową (IST) albo zespół posturalnej tachykardii ortostatycznej (POTS) [6]. Szerzej o całym temacie piszę w artykule o tachykardii zatokowej.

Stopniowe przyspieszanie i zwalnianie częściej sugeruje tachykardię zatokową niż klasyczny częstoskurcz nawrotny. To wskazówka, nie reguła.

4. „Serce bije zupełnie chaotycznie. Nie mogę wyczuć żadnego rytmu”

Niektórzy pacjenci mówią nie o szybkości, ale o nieregularności:

• „Raz bije szybko, raz wolniej.”
• „Każde uderzenie jest inne.”
• „Nie potrafię policzyć pulsu.”
• „Serce bije jakby bez żadnego porządku.”

Co może za tym stać? Jedną z możliwości jest migotanie przedsionków (AF). W migotaniu aktywność elektryczna przedsionków jest chaotyczna, a impulsy docierają do komór w nieregularnych odstępach, więc rytm komór jest zwykle niemiarowy [2,7].

Migotanie nie zawsze oznacza szybkie bicie. Rytm komór może być szybki, prawidłowy, a czasem nawet wolny. Podobne wrażenie chaosu mogą też dawać liczne dodatkowe pobudzenia.

Czy migotanie da się rozpoznać po samym wyczuciu pulsu? Nie. Rozpoznanie wymaga zapisu EKG. Poza tym migotanie często przebiega bez żadnych objawów, a przy tym zwiększa ryzyko udaru, więc ważne jest, żeby nie zostało przeoczone (o tym piszę w artykule o migotaniu przedsionków i ryzyku udaru).

5. „Serce trzepocze. Czuję drżenie albo wibracje w klatce”

Nie każdy opisuje kołatanie jako wyraźne uderzenia. Czasem jest to uczucie trzepotania, drżenia, wibrowania albo bardzo szybkiego, delikatnego pulsowania.

Co może za tym stać? Takie odczucia mogą towarzyszyć różnym arytmiom, między innymi częstoskurczom nadkomorowym, migotaniu przedsionków i trzepotaniu przedsionków.

Tu trzeba jednak rozwiać pewną pułapkę językową: uczucie „trzepotania” serca nie oznacza automatycznie trzepotania przedsionków. Trzepotanie przedsionków to konkretna arytmia rozpoznawana w EKG. Osoba z trzepotaniem przedsionków może czuć regularne, szybkie bicie, nieregularny puls albo nic. Bywa też, że odczucie „drżenia w klatce” w ogóle nie pochodzi z serca.

6. „Serce wali jak młot, ale puls wcale nie jest szybki”

Pacjent czuje każde uderzenie, czasem w szyi albo brzuchu, a najbardziej wtedy, gdy leży na lewym boku. Po zmierzeniu pulsu okazuje się, że serce bije 65–80 razy na minutę.

Co może za tym stać? Wcale nie musi to być zaburzenie rytmu. Możliwe przyczyny to między innymi:

• silniejsze odczuwanie prawidłowych skurczów serca,
• mocniejszy skurcz serca, na przykład pod wpływem adrenaliny, kofeiny czy alkoholu,
• niedokrwistość,
• nadczynność tarczycy,
• niektóre wady zastawkowe,
• zwiększona uwaga skierowana na własne ciało, na przykład w ciszy wieczorem albo w okresie lęku.

Znaczenie ma też pozycja ciała, bo na lewym boku serce przylega bliżej ściany klatki piersiowej i uderzenia są lepiej wyczuwalne. Silne bicie nie musi więc znaczyć, że serce pracuje zbyt szybko albo nieprawidłowo. Jeśli jednak objawy są nowe, uporczywe albo towarzyszą im inne dolegliwości, warto ustalić przyczynę [2].

7. „Czuję mocne pulsowanie w szyi. Jakby serce uderzało mi do gardła”

Niektórzy czują kołatanie przede wszystkim w szyi. Opisują silne, powtarzające się pulsowanie, jakby uderzenia sięgały gardła.

Co może za tym stać? Jednym z mechanizmów jest niemal jednoczesny skurcz przedsionków i komór. W AVNRT przedsionki kurczą się wtedy, gdy zastawki między przedsionkami a komorami są zamknięte. Krew nie ma gdzie popłynąć, więc fala cofa się w żyły szyjne i powstaje wyraźne pulsowanie. Czasem widać je gołym okiem. Zjawisko bywa nazywane frog sign, czyli objawem żabiej szyi.

To jedna z nielicznych wskazówek, która ma w diagnostyce naprawdę dużą wartość. W przeglądzie opublikowanym w JAMA regularne, szybkie kołatanie odczuwalne w szyi wyraźnie zwiększało prawdopodobieństwo AVNRT, a jego brak przemawiał przeciw temu rozpoznaniu [1]. Mimo to nie występuje u wszystkich pacjentów i sama w sobie nie wystarcza do rozpoznania.

Pojedyncze, mocne uderzenia w szyi, nieregularne i krótkie, zwykle odpowiadają natomiast dodatkowym pobudzeniom, a nie częstoskurczowi.

8. „Serce bije wolno, potem mocno uderza. Czasami mam wrażenie, że zaraz stanie”

Kołatanie kojarzy się z przyspieszeniem, ale niektórzy pacjenci zgłaszają je przy wolnej pracy serca. Opisują długie przerwy między uderzeniami, mocne skurcze po przerwie albo powolną, nieregularną pracę.

Co może za tym stać? Między innymi:

• dodatkowe pobudzenia z przerwą po nich,
• bradykardia zatokowa,
• zaburzenia przewodzenia przedsionkowo-komorowego,
• pauzy zatokowe.

U osób dobrze wytrenowanych wolny rytm zatokowy bywa normą. Ale wolne bicie połączone z zawrotami głowy, zasłabnięciami lub utratą przytomności wymaga szczególnej uwagi (przykład takiej sytuacji znajdziesz w artykule o napadowym bloku przedsionkowo-komorowym III stopnia).

Jest jeszcze jedna pułapka. Urządzenia mierzące puls na obwodzie, takie jak pulsoksymetr czy opaska na nadgarstku, mogą nie wychwycić słabszych, przedwczesnych skurczów. Odczyt bardzo niskiego pulsu nie zawsze oznacza więc, że serce naprawdę bije wolno.

Kołatanie a lęk. Dlaczego „to nerwy” trzeba sprawdzić

Lęk to jedna z najczęstszych przyczyn kołatania. W badaniu z 1996 roku badacze przeanalizowali 190 osób, które zgłosiły się z kołataniem serca. U około 4 na 10 przyczyna była sercowa, a u około 3 na 10 wiązała się z lękiem lub innymi zaburzeniami psychicznymi [3]. Wśród przyczyn pozasercowych wymienia się też kofeinę, alkohol, choroby tarczycy, niedokrwistość i ciążę [2].

Odróżnienie jednego od drugiego bywa jednak trudne. Napad paniki daje objawy bardzo podobne do częstoskurczu: szybkie bicie serca, duszność, pocenie się, zawroty głowy. A napad arytmii sam wywołuje silny lęk, bo trudno zachować spokój, gdy serce nagle zaczyna bić dwieście razy na minutę. I w końcu: lęk i arytmia mogą też występować u tej samej osoby.

Pokazuje to badanie z 1997 roku, w którym opisano 107 osób z potwierdzonym napadowym częstoskurczem nadkomorowym, skierowanych na badanie elektrofizjologiczne. U 55 na 100 z nich arytmia nie została rozpoznana podczas pierwszej oceny lekarskiej, a objawy często przypisywano panice, lękowi lub stresowi [4]. To była wyselekcjonowana grupa, więc wyników nie można wprost odnieść do wszystkich osób z kołataniem. Wniosek jest jednak aktualny: z diagnozą „to nerwy” warto się wstrzymać, dopóki nikt nie sprawdził rytmu serca w czasie objawów.

Co jeszcze warto powiedzieć kardiologowi?

Sam sposób odczuwania jest ważny, ale równie ważne są okoliczności. Przed wizytą spróbuj odpowiedzieć na kilka pytań [2]:

1. Jak zaczyna się kołatanie? Nagle, w jednej chwili, czy stopniowo narasta?
2. Jak się kończy? Równie nagle, czy serce powoli zwalnia?
3. Czy rytm jest miarowy? Czy uderzenia następują w równych odstępach, czy zupełnie nieregularnie?
4. Jak długo trwa epizod? Kilka sekund, minut, godzin, a może utrzymuje się cały dzień?
5. W jakich okolicznościach się pojawia? Podczas wysiłku, w spoczynku, po posiłku, po zmianie pozycji, w nocy?
6. Czy towarzyszą mu inne objawy? Zawroty głowy, duszność, ból w klatce, osłabienie, omdlenie?
7. Czy udało się zmierzyć puls albo zarejestrować EKG? Zapis wykonany w trakcie dolegliwości jest zwykle znacznie cenniejszy niż sam opis.

Pomaga też prosty trik: w trakcie kołatania wystukaj palcem na stole rytm, który czujesz. Lekarz od razu zobaczy, czy jest równy, czy nierówny, szybki czy wolny [2]. Jeśli masz zegarek z funkcją EKG, wykonaj zapis w trakcie napadu, choć o jego ograniczeniach piszę w artykule o tym, czy smartwatche mogą zastąpić Holter EKG.

W przeglądzie z JAMA pewne cechy nieco zwiększały prawdopodobieństwo, że za kołataniem stoi arytmia: znana choroba serca, kołatanie w czasie snu i w pracy. Epizody trwające krócej niż kilka minut i rozpoznany wcześniej lęk napadowy nieco je zmniejszały [1]. To wskazówki statystyczne, które nie rozstrzygają o konkretnej osobie.

Czy rodzaj kołatania pozwala rozpoznać arytmię?

Nie zawsze, ale pomaga ukierunkować diagnostykę.

Jak odczuwasz serce?	Co może to sugerować?
Pojedyncze przeskoki i mocne uderzenia	Dodatkowe pobudzenia (PAC/PVC)
Nagły początek i koniec szybkiego, równego rytmu	Napadowy SVT, np. AVNRT lub AVRT
Stopniowe przyspieszanie i zwalnianie	Tachykardia zatokowa
Zupełnie niemiarowy rytm	Migotanie przedsionków lub liczne dodatkowe pobudzenia
Trzepotanie, wibracje w klatce	Różne arytmie albo odczucia pozasercowe
Silne uderzenia przy prawidłowym pulsie	Wzmożone odczuwanie pracy serca, np. przy niedokrwistości, nadczynności tarczycy, kofeinie, lęku
Regularne, mocne pulsowanie w szyi w czasie napadu	Możliwy AVNRT
Długie przerwy i wolne bicie	Bradykardia, pauzy, zaburzenia przewodzenia lub dodatkowe pobudzenia

To wskazówki, a nie kryteria rozpoznania. Różne arytmie mogą dawać niemal identyczne objawy, a ta sama arytmia bywa odczuwana inaczej przez różnych pacjentów.

Kiedy kołatanie powinno niepokoić?

Większość epizodów kołatania nie zagraża życiu, ale są sytuacje, w których trzeba działać szybko. Szczególnie niepokojące jest kołatanie z [2]:

• omdleniem albo stanem bliskim omdleniu,
• silnym bólem w klatce piersiowej,
• znaczną dusznością,
• objawami zaburzeń krążenia, takimi jak wyraźne osłabienie, zimne poty czy splątanie.

W takich sytuacjach, zwłaszcza gdy objawy nie mijają, dzwoń pod 112.

Szybkiej konsultacji wymagają też kołatania pojawiające się podczas wysiłku, zwłaszcza u osób z chorobą serca, kołatania z omdleniami oraz kołatania u osób, w których rodzinie zdarzył się nagły zgon sercowy.

Jak ustalić, co naprawdę dzieje się z sercem?

Najważniejsza zasada brzmi: zarejestrować rytm w czasie objawów. Zwykłe EKG trwa kilkanaście sekund, więc przy rzadkich napadach często jest prawidłowe, bo arytmii akurat nie ma. Prawidłowy zapis spoczynkowy jej więc nie wyklucza [2].

Pomaga ambulatoryjne monitorowanie. Holter EKG zapisuje pracę serca przez 24 godziny lub dłużej, a czas badania dobiera się do częstości objawów (o tym, kiedy lekarz zleca Holter na 24, 48 lub 72 godziny, piszę osobno). Dzięki niemu można sprawdzić, czy dolegliwości rzeczywiście odpowiadają zaburzeniom rytmu. Osoba czująca „przeskakiwanie” może mieć dodatkowe pobudzenia komorowe, a u innej podobne wrażenia pojawią się przy zupełnie prawidłowym rytmie zatokowym.

Gdy objawy pojawiają się rzadziej, na przykład raz na kilka tygodni, lepsze bywa dłuższe monitorowanie, rejestrator zdarzeń albo, przy bardzo rzadkich, ale ważnych epizodach, wszczepialny rejestrator rytmu (ILR) [2,8].

Pamiętaj: prawidłowy wynik Holtera nie wyklucza napadowej arytmii, jeśli w czasie badania nie wystąpiły typowe dolegliwości. Zapisuj w dzienniczku godziny objawów, żeby lekarz mógł je zestawić z zapisem.

FAQ

Czy kołatanie serca to zawsze arytmia? Nie. Czasem rytm jest prawidłowy, a kołatanie wynika z kofeiny, stresu, niedokrwistości albo nadczynności tarczycy. Po samym odczuciu nie da się tego ocenić.

Czy przeskakujące serce jest groźne? Najczęściej nie. Dodatkowe pobudzenia występują u wielu zdrowych osób. Znaczenie mają ich liczba, wygląd w zapisie i to, czy serce ma inne zmiany. Jeśli towarzyszy im omdlenie, ból w klatce albo duszność, trzeba to pilnie sprawdzić.

Czy prawidłowe EKG wyklucza arytmię? Nie. Zwykły zapis pokazuje rytm tylko przez chwilę, a napadowe arytmie często ustępują przed badaniem. Dlatego stosuje się dłuższe monitorowanie.

Czy lęk może powodować kołatanie? Tak, i to jedna z częstszych przyczyn. Ale lęk nie wyklucza arytmii, a napad arytmii sam wywołuje lęk, więc rozpoznanie „to nerwy” wymaga wcześniejszego sprawdzenia rytmu.

Podsumowanie

Kołatanie serca nie jest rozpoznaniem, tylko objawem. Za jednym słowem mogą stać zwykłe reakcje organizmu i różne zaburzenia rytmu. Dla kardiologa ważne są nie tylko tętno, ale też miarowość rytmu, sposób rozpoczęcia i zakończenia dolegliwości oraz objawy towarzyszące. Warto więc zapamiętać, czy serce przeskakuje, galopuje, bije chaotycznie, trzepocze, czy wykonuje pojedyncze silne uderzenia.

Opis kołatania podpowiada, czego szukać. Dopiero zapis EKG pokazuje, jaki rytm naprawdę występuje. Jeśli kołatania nawracają, porozmawiaj z lekarzem o monitorowaniu EKG i dopasuj jego długość do tego, jak często pojawiają się objawy.

---

Przeczytaj również

• Kołatanie serca: kiedy to normalne, a kiedy nie
• Tachykardia zatokowa: co to jest, kiedy się martwić i kiedy leczyć
• Zaburzenia rytmu serca: rodzaje i ich znaczenie. Przewodnik dla pacjentów
• Czy możesz mieć arytmię mimo dobrych wyników?
• Kiedy zrobić Holter EKG? 5 objawów
• Holter EKG w domu. Wynajem i badanie

---

Literatura

1. Thavendiranathan P, Bagai A, Khoo C, Dorian P, Choudhry NK. Does this patient with palpitations have a cardiac arrhythmia? JAMA. 2009;302(19):2135–2143.
2. Wexler RK, Pleister A, Raman S. Outpatient approach to palpitations. Am Fam Physician. 2011;84(1):63–69.
3. Weber BE, Kapoor WN. Evaluation and outcomes of patients with palpitations. Am J Med. 1996;100(2):138–148.
4. Lessmeier TJ, Gamperling D, Johnson-Liddon V, et al. Unrecognized paroxysmal supraventricular tachycardia. Potential for misdiagnosis as panic disorder. Arch Intern Med. 1997;157(5):537–543.
5. Brugada J, Katritsis DG, Arbelo E, et al. 2019 ESC Guidelines for the management of patients with supraventricular tachycardia. Eur Heart J. 2020;41(5):655–720. doi:10.1093/eurheartj/ehz467.
6. Sheldon RS, Grubb BP 2nd, Olshansky B, et al. 2015 Heart Rhythm Society expert consensus statement on the diagnosis and treatment of postural tachycardia syndrome, inappropriate sinus tachycardia, and vasovagal syncope. Heart Rhythm. 2015;12(6):e41–e63.
7. Van Gelder IC, Rienstra M, Bunting KV, et al. 2024 ESC Guidelines for the management of atrial fibrillation developed in collaboration with the European Association for Cardio-Thoracic Surgery (EACTS). Eur Heart J. 2024;45(36):3314–3414. doi:10.1093/eurheartj/ehae176.
8. Raviele A, Giada F, Bergfeldt L, et al. Management of patients with palpitations: a position paper from the European Heart Rhythm Association. Europace. 2011;13(7):920–934.

Artykuł ma charakter edukacyjny i nie zastępuje indywidualnej konsultacji lekarskiej. Nagłe, silne lub nasilające się objawy, takie jak omdlenie, ból w klatce piersiowej czy duszność, wymagają pilnej pomocy medycznej (112).