Migotanie przedsionków (AF) to jedna z tych arytmii, które rzadko mają jedną prostą przyczynę. Najczęściej jest efektem nałożenia się wielu różnych czynników: wieku, nadciśnienia tętniczego, otyłości, bezdechu sennego, cukrzycy, chorób tarczycy, alkoholu czy odwodnienia. Kto czyta mnie od dłuższego czasu, ten wie, że o większości z nich pisałam już wcześniej.

Dzisiaj chciałabym zwrócić uwagę na coś, o czym pacjenci bardzo często zapominają. A czasem, umówmy się, umyka to również lekarzom.

Lista przyjmowanych leków i suplementów, które NASILAJĄ kołatanie serca.

To nie jest lista preparatów, które należy samodzielnie odstawić. Wręcz przeciwnie. Większość z nich jest potrzebna i skuteczna, jeśli stosujemy je zgodnie z zaleceniami. Warto jednak wiedzieć, że niektóre leki mogą zwiększać podatność na zaburzenia rytmu serca lub nasilać już istniejące kołatania.

Dlatego u każdego pacjenta zgłaszającego kołatania serca lub pierwszy napad migotania przedsionków jednym z najważniejszych elementów diagnostyki jest dokładny przegląd wszystkich przyjmowanych preparatów. Nie tylko tych na receptę, ale również leków dostępnych bez recepty, suplementów diety i preparatów ziołowych.

Przyjrzyjmy się więc temu, co najczęściej znajdujemy w domowej apteczce.

1. Leki na przeziębienie i zatoki

To jedne z najczęściej kupowanych preparatów bez recepty. Wiele z nich zawiera pseudoefedrynę, substancję zmniejszającą obrzęk błony śluzowej nosa i ułatwiającą oddychanie.

Problem polega na tym, że pseudoefedryna działa również na układ sercowo-naczyniowy.

Pobudza układ współczulny, może przyspieszać czynność serca oraz powodować przejściowy wzrost ciśnienia tętniczego. U większości zdrowych osób nie będzie to miało większego znaczenia. Jednak u pacjentów z już istniejącą podatnością na arytmie taki dodatkowy bodziec może sprzyjać wystąpieniu kołatań serca lub napadu migotania przedsionków.¹ ²

Czy oznacza to, że każdy, kto przyjmie tabletkę z pseudoefedryną, trafi na SOR z migotaniem przedsionków?

Oczywiście nie.

Natomiast osoby, które mają już rozpoznane migotanie przedsionków, nadciśnienie tętnicze, chorobę niedokrwienną serca lub wcześniej doświadczały napadów kołatania serca, powinny zachować szczególną ostrożność podczas stosowania tego typu preparatów.

To jeden z powodów, dla których podczas wizyty zawsze pytam pacjentów nie tylko o leki przyjmowane na stałe, ale również o to, czy w ostatnich dniach nie stosowali preparatów „na przeziębienie” lub „na zatkany nos”.

2. Hormony tarczycy

Hormony tarczycy mają ogromny wpływ na pracę serca. Przyspieszają jego czynność, zwiększają pobudliwość mięśnia sercowego i ułatwiają powstawanie zaburzeń rytmu. Dlatego zarówno nieleczona nadczynność tarczycy, jak i zbyt duża dawka lewotyroksyny mogą zwiększać ryzyko migotania przedsionków.³⁴

Problem nie dotyczy wyłącznie osób z rozpoznaną chorobą tarczycy. Zdarza się, że kołatania serca pojawiają się u pacjentów leczonych lewotyroksyną, u których dawka leku okazała się zbyt wysoka i doprowadziła do tzw. subklinicznej nadczynności tarczycy. Ryzyko jest szczególnie istotne u osób starszych oraz pacjentów z chorobami układu sercowo-naczyniowego.⁴

W praktyce klinicznej oznacza to, że u pacjenta z nowo rozpoznanym migotaniem przedsionków jedną z podstawowych czynności powinno być oznaczenie stężenia TSH. Z kolei u osób już przyjmujących lewotyroksynę warto upewnić się, że dawka leku jest właściwie dobrana.

Jeżeli po zmianie dawki lewotyroksyny pojawiły się kołatania serca, uczucie niepokoju lub wyniki badań wskazują na obniżone stężenie TSH, warto skonsultować się z lekarzem prowadzącym. Czasami niewielka korekta dawki wystarcza, aby zmniejszyć podatność na zaburzenia rytmu serca.

Nigdy nie należy jednak samodzielnie odstawiać ani zmieniać dawki hormonów tarczycy.

3. Leki przeciwbólowe i przeciwzapalne (NLPZ)

Ibuprofen, ketoprofen, naproksen czy diklofenak należą do najczęściej stosowanych leków przeciwbólowych. Ponieważ są dostępne bez recepty, wielu pacjentów traktuje je jako całkowicie bezpieczne. Tymczasem ich wpływ na układ sercowo-naczyniowy jest znacznie bardziej złożony.

Badania obserwacyjne sugerują, że stosowanie niesteroidowych leków przeciwzapalnych może wiązać się z nieco większym ryzykiem wystąpienia migotania przedsionków, szczególnie u osób starszych i obciążonych innymi czynnikami ryzyka sercowo-naczyniowego. Nie oznacza to jednak, że pojedyncza tabletka ibuprofenu wywoła arytmię ani że istnieje bezpośredni związek przyczynowo-skutkowy.⁵

Znacznie lepiej udokumentowano inny problem. NLPZ mogą podnosić ciśnienie tętnicze, powodować zatrzymywanie sodu i wody oraz pogarszać czynność nerek. Wszystkie te czynniki mogą pośrednio zwiększać podatność na zaburzenia rytmu serca.⁶

Jeżeli chorujesz na migotanie przedsionków i przyjmujesz leki przeciwkrzepliwe, warto pamiętać o jeszcze jednej rzeczy. Jednoczesne stosowanie NLPZ zwiększa ryzyko krwawień, zwłaszcza z przewodu pokarmowego. Dlatego przed kilkudniowym leczeniem przeciwzapalnym warto skonsultować się z lekarzem lub farmaceutą.⁷

4. Leki moczopędne i zaburzenia elektrolitowe

Leki moczopędne należą do podstawowych leków stosowanych w leczeniu nadciśnienia tętniczego i niewydolności serca. Ratują zdrowie i życie milionów pacjentów, dlatego nigdy nie należy ich odstawiać bez konsultacji z lekarzem.

Jednocześnie to właśnie po rozpoczęciu leczenia moczopędnego dość często obserwujemy pierwszy napad migotania przedsionków, szczególnie u osób starszych.

W swojej codziennej praktyce niejednokrotnie spotykam pacjentów, u których arytmia pojawiła się kilka lub kilkanaście dni po włączeniu niewielkiej dawki diuretyku.

Czy oznacza to, że to właśnie lek wywołał migotanie przedsionków?

Najczęściej nie da się tego jednoznacznie udowodnić.

Migotanie przedsionków rzadko ma jedną przyczynę. Zwykle jest efektem nałożenia się kilku czynników. U wielu takich pacjentów stwierdzamy jednak odwodnienie, hipokaliemię lub hipomagnezemię. To właśnie zaburzenia gospodarki wodno-elektrolitowej, a nie sam lek, mogą zwiększać podatność mięśnia sercowego na arytmię u osób, które już mają do niej predyspozycję.⁶⁷

Ryzyko dodatkowo rośnie podczas upałów, po biegunce lub wymiotach, przy intensywnym poceniu się, ograniczonym przyjmowaniu płynów czy spożyciu większej ilości alkoholu.

W takich sytuacjach nawet niewielkie zaburzenia stężenia potasu lub magnezu mogą stać się jednym z elementów prowadzących do wystąpienia napadu migotania przedsionków.

Dlatego u pacjentów stosujących leki moczopędne warto okresowo kontrolować stężenie potasu, a w razie wskazań również magnezu i funkcję nerek.

Jeśli po rozpoczęciu leczenia pojawią się kołatania serca, osłabienie lub zawroty głowy, warto jak najszybciej skontaktować się z lekarzem. Czasami rozwiązaniem nie jest odstawienie leku, ale odpowiednie nawodnienie, wyrównanie zaburzeń elektrolitowych lub niewielka modyfikacja leczenia.

5. Suplementy i preparaty pobudzające

Podczas wizyty lekarskiej pacjenci zwykle pamiętają o lekach na receptę. Znacznie rzadziej wspominają o suplementach diety. Tymczasem również one mogą mieć wpływ na pracę serca.

Preparaty reklamowane jako środki „na energię”, „na koncentrację”, „na odchudzanie” czy „na poprawę wydolności” często zawierają substancje pobudzające, takie jak kofeina, guarana lub synefryna. U osób predysponowanych mogą one przyspieszać czynność serca, wywoływać kołatania i zwiększać podatność na zaburzenia rytmu.⁸⁹

Szczególną ostrożność warto zachować w przypadku tzw. preparatów przedtreningowych oraz suplementów o nie do końca znanym składzie. Część z nich zawiera wysokie dawki kofeiny lub kilka substancji pobudzających jednocześnie, co zwiększa ryzyko działań niepożądanych ze strony układu sercowo-naczyniowego.¹⁰

Warto pamiętać, że sama kawa nie jest tym samym co skoncentrowane preparaty zawierające wysokie dawki kofeiny. O tym, co naprawdę wiemy na temat kawy i migotania przedsionków, przeczytasz tutaj.

👉 link: Kawa: najbardziej przereklamowany „czarny charakter” arytmologii?

Coraz więcej uwagi poświęca się również suplementom zawierającym kwasy omega-3. Choć regularne spożywanie ryb pozostaje ważnym elementem zdrowej diety, duże badania kliniczne wykazały, że wysokodawkowa suplementacja kwasami omega-3 może wiązać się z niewielkim, ale istotnym wzrostem ryzyka migotania przedsionków u osób z podwyższonym ryzykiem sercowo-naczyniowym.¹¹

Nie oznacza to, że każdy powinien odstawić preparaty omega-3. Warto jednak stosować je zgodnie z zaleceniami lekarza i unikać przyjmowania ich „na wszelki wypadek”.

---

Kołatania serca? Zabierz tę listę na wizytę

Jeśli zgłaszasz się do lekarza z kołataniem serca, migotaniem przedsionków lub innymi zaburzeniami rytmu, przygotuj przed wizytą krótką listę. Może dostarczyć lekarzowi równie ważnych informacji jak EKG czy wyniki badań laboratoryjnych.

Dlaczego to takie ważne?

Spisz:

☐ wszystkie leki przyjmowane na stałe (na receptę)

☐ leki stosowane doraźnie (np. przeciwbólowe, przeciwzapalne, na przeziębienie, zatoki lub kaszel)

☐ suplementy diety, witaminy i minerały

☐ preparaty ziołowe i produkty „naturalne”

☐ preparaty na odchudzanie, zwiększenie energii lub poprawę koncentracji

☐ napoje energetyczne oraz preparaty przedtreningowe

☐ zmiany leczenia w ostatnich tygodniach (nowe leki, zmiana dawki, odstawienie leku)

Zastanów się również, czy w ostatnich dniach wystąpiły:

☐ biegunka

☐ wymioty

☐ gorączka lub infekcja

☐ upały

☐ intensywne pocenie się

☐ ograniczone przyjmowanie płynów

☐ odwodnienie

☐ zwiększone spożycie alkoholu

Migotanie przedsionków i inne zaburzenia rytmu serca rzadko mają jedną przyczynę.

Najczęściej są efektem współistnienia kilku czynników: chorób przewlekłych, zaburzeń elektrolitowych, odwodnienia, infekcji oraz stosowanych leków i suplementów.

Dlatego podczas wizyty u kardiologa warto pokazać nie tylko wyniki badań, ale również pełną listę wszystkich przyjmowanych preparatów.

Czasami odpowiedź na pytanie, dlaczego serce zaczęło bić nierówno, znajduje się nie w EKG, ale w domowej apteczce.

---

Co warto zapamiętać?

✔ Nie odstawiaj leków samodzielnie.

✔ Kołatania serca nie zawsze oznaczają groźną arytmię, ale zawsze wymagają wyjaśnienia, jeśli pojawiają się po raz pierwszy lub nawracają.

✔ Podczas każdej wizyty pokaż lekarzowi pełną listę przyjmowanych leków, również tych kupowanych bez recepty.

✔ Pamiętaj o suplementach diety, preparatach ziołowych i środkach „na energię”. Dla kardiologa to również ważna część wywiadu.

---

Podsumowanie

Leki ratują życie i poprawiają jego jakość. Niektóre z nich mogą jednak, u osób z odpowiednią predyspozycją, zwiększać podatność na kołatania serca lub napady migotania przedsionków. Nie oznacza to, że są niebezpieczne ani że należy je odstawić.

Oznacza natomiast, że podczas diagnostyki zaburzeń rytmu serca warto spojrzeć szerzej. Czasem przyczyną nie jest nowa choroba serca, ale połączenie kilku pozornie nieistotnych czynników: nowego leku, odwodnienia, infekcji czy zaburzeń elektrolitowych.

Dlatego dobra diagnostyka zaczyna się od dokładnego wywiadu. A ten często prowadzi nie tylko do gabinetu zabiegowego czy pracowni EKG, ale również… do domowej apteczki.

Piśmiennictwo

1. Shapiro GG. Pseudoephedrine and the cardiovascular system. J Clin Pharmacol. 1993;33:624-626.

2. Salerno SM, Jackson JL, Berbano EP. Effect of oral pseudoephedrine on blood pressure and heart rate: a meta-analysis. Arch Intern Med. 2005;165:1686-1694.

3. Van Gelder IC, et al. 2024 ESC Guidelines for the management of atrial fibrillation. Eur Heart J. 2024.

4. Bartalena L, et al. 2024 European Thyroid Association Guidelines for the Management of Subclinical Hyperthyroidism. Eur Thyroid J. 2024.

5. Schmidt M, Christiansen CF, Mehnert F, Rothman KJ, Sørensen HT. Non-steroidal anti-inflammatory drug use and risk of atrial fibrillation or flutter: population based case-control study. BMJ. 2011;343:d3450.

6. Visseren FLJ, Mach F, Smulders YM, et al. 2021 ESC Guidelines on cardiovascular disease prevention in clinical practice. Eur Heart J. 2021;42:3227-3337.

7. Van Gelder IC, et al. 2024 ESC Guidelines for the management of atrial fibrillation. Eur Heart J. 2024.

8. European Food Safety Authority (EFSA). Scientific Opinion on the safety of caffeine. EFSA Journal. 2015;13(5):4102.

9. Cohen PA. Synephrine-containing dietary supplements and cardiovascular adverse events. Drug Testing and Analysis. 2015.

10. Jagim AR, Harty PS, Camic CL, et al. Common ingredients in multi-ingredient pre-workout supplements: safety and regulatory considerations. Nutrients. 2019;11:254.

11. Gencer B, Djoussé L, et al. Effect of Long-Term Marine Omega-3 Fatty Acids Supplementation on the Risk of Atrial Fibrillation: A Systematic Review and Meta-analysis of Randomized Controlled Trials. Circulation. 2021;144:1981-1990.

---

Ten artykuł jest częścią Akademii Arytmii CardioX. Przeczytaj również:

• Kołatanie serca – kiedy to normalne, a kiedy nie?

• Potas i migotanie przedsionków

• Migotanie przedsionków i bezdech senny

• Alkohol a migotanie przedsionków

• AF burden. Dlaczego 5 minut arytmii to nie to samo co 5 godzin