„Serce mi łomocze wieczorami tak, że boję się zasnąć. Ale koleżanka ma to samo migotanie i mówi, że w ogóle nic nie czuje. To może u mnie to nic groźnego, skoro u niej jest gorzej, a nie narzeka?”

W tym pytaniu z gabinetu kryje się nieporozumienie, przez które pacjenci z migotaniem przedsionków albo niepotrzebnie się zadręczają, albo – co gorsze – niepotrzebnie się uspokajają. Rozplączmy je.

Przy migotaniu przedsionków lekarz ocenia dwie zupełnie różne rzeczy. Pierwsza: jak bardzo arytmia przeszkadza Ci żyć. Druga: jak bardzo zagraża Twojemu życiu. Brzmi podobnie, ale to dwa osobne pytania, z dwiema osobnymi odpowiedziami – i pomylenie ich bywa kosztowne. To, co czujesz, decyduje o pierwszej ocenie. Na drugą nie ma żadnego wpływu.

Rzecz pierwsza: to, jak się czujesz, da się zmierzyć

Migotanie przedsionków to dziwna choroba. Ten sam nieregularny zapis EKG u jednej osoby przebiega w całkowitej ciszy – nawet 20–30 procent pacjentów dowiaduje się o arytmii przypadkiem, przy okazji rutynowego badania albo, niestety, dopiero po udarze [1]. A druga osoba z identycznym zapisem trafia w nocy na SOR przekonana, że umiera.

Skoro odczucia są tak różne, lekarz nie może się opierać na wrażeniu „chyba pani gorzej znosi tę arytmię niż pan”. Potrzebuje miary. I ją ma – to skala EHRA, opracowana przez Europejską Asocjację Rytmu Serca i zalecana w europejskich wytycznych [4]. Działa jak termometr: zamiast pytać „czy jest gorąco”, mierzy się temperaturę. Tu zamiast stopni jest pięć klas:

• Klasa 1 – arytmia jest w zapisie, ale nic nie czujesz. Życie bez zmian.
• Klasa 2a – czasem coś czujesz, ale wzruszasz ramionami i wracasz do swoich spraw.
• Klasa 2b – objawy Cię niepokoją. Niby dajesz radę, ale arytmia siedzi Ci z tyłu głowy. Odkładasz wysiłek „na wszelki wypadek”. Boisz się zasnąć.
• Klasa 3 – dolegliwości realnie ograniczają, co możesz zrobić w ciągu dnia.
• Klasa 4 – objawy uniemożliwiają normalne funkcjonowanie.

Granica między 2a i 2b wygląda na drobiazg. Nie jest nim. Kiedy brytyjscy badacze sprawdzili tę skalę na dużej grupie pacjentów, wyszło im coś ciekawego: osoby z klasy 2a mają jakość życia praktycznie taką samą jak ludzie bez żadnych objawów. Prawdziwy próg zaczyna się od 2b – i to właśnie od niego warto rozważać aktywne leczenie, z ablacją włącznie [5].

Po co Ci ta wiedza? Bo od Twojej klasy zależy, co lekarz zaproponuje. Przy 1 i 2a zwykle nie ma powodu ścigać się z samą arytmią – uwaga idzie na choroby, które ją napędzają: nadciśnienie, otyłość, bezdech senny. Od 2b w górę rozmowa skręca w stronę przywracania prawidłowego rytmu – lekami, kardiowersją, czasem ablacją. I tu ciekawostka, o której mało kto mówi pacjentom wprost: według aktualnych wytycznych jedynym uzasadnieniem takiego leczenia jest to, żebyś Ty poczuł się lepiej. Nie ładniejszy zapis EKG [4].

Dlatego na wizycie nie bagatelizuj objawów. „Inni mają gorzej” to nie jest informacja medyczna. „Boję się zasnąć” – jest. Ta druga wersja to wyraźna klasa 2b i realny argument za zmianą leczenia.

Jeśli trudno Ci ocenić własne objawy – bo pojawiają się nieregularnie, w nocy, albo mylą z atakiem paniki – pomaga zderzenie odczuć z faktami. Holter EKG noszony w domu pokazuje czarno na białym, czy to, co czułeś wieczorem, było epizodem arytmii, czy czymś zupełnie innym. Te dwie rzeczy rozmijają się częściej, niż można przypuszczać – i w obie strony.

Rzecz druga: to, jak się czujesz, nie mówi nic o Twoim ryzyku

Tu dochodzimy do sedna pytania z początku.

Skala EHRA mierzy wyłącznie komfort życia. Nie mierzy zagrożenia. Ryzyko udaru przy migotaniu przedsionków bierze się z czego innego – z wieku, nadciśnienia, cukrzycy, przebytych incydentów – i lekarz liczy je osobno, niezależnie od tego, czy cokolwiek czujesz.

Konsekwencja jest nieintuicyjna, ale trzeba ją znać: pacjent w klasie 1, który nie czuje nic, może mieć wysokie ryzyko udaru i potrzebować leczenia przeciwzakrzepowego do końca życia. A pacjent, który przez kołatania nie śpi po nocach, może mieć to ryzyko niskie. Objawy i zagrożenie chodzą własnymi drogami.

Dlatego brak objawów niczego nie gwarantuje. Koleżanka z gabinetu, która „w ogóle nic nie czuje”, wcale nie ma łagodniejszej choroby – być może po prostu jej migotanie przebiega po cichu. Ciche migotanie potrafi latami pozostać niewykryte; duże badania u pacjentów po udarze bez uchwytnej przyczyny pokazały, że u wielu z nich arytmia czaiła się od dawna, zupełnie niezauważona [2][3].

Wracając do pytania z gabinetu

„To może u mnie nic groźnego, skoro koleżanka nic nie czuje?” – teraz widać, że to pytanie miesza dwie osobne sprawy.

Czy Twoja arytmia bardziej Ci dokucza niż jej? Tak – i właśnie dlatego to Ty jesteś kandydatką do aktywnego leczenia objawów, a ona niekoniecznie. Czy Twoja arytmia jest przez to groźniejsza? Nie – groźność liczy się zupełnie inaczej i równie dobrze może być wyższa u niej, mimo że nic nie czuje.

Jedna choroba, dwie oceny. Pierwszą kształtujesz tym, co powiesz lekarzowi o swoim życiu – więc przed wizytą zanotuj przez tydzień czy dwa, kiedy czujesz objawy i z czego przez nie rezygnujesz. Drugą lekarz policzy sam. Ale tylko wtedy, gdy o arytmii w ogóle wie – więc jeśli epizody są rzadkie i nieuchwytne, porozmawiaj z nim o badaniu holterem w domu.

Przypisy

1. Kirchhof P, Benussi S, Kotecha D, i wsp. na podstawie danych epidemiologicznych dot. bezobjawowego (niemego) migotania przedsionków wykrywanego przypadkowo w standardowym lub ciągłym zapisie EKG.
2. Gladstone D.J., Spring M., Dorian P. i wsp. Atrial fibrillation in patients with cryptogenic stroke (EMBRACE). N Engl J Med. 2014;370:2467-2477.
3. Sanna T., Diener H.C., Passman R.S. i wsp. Cryptogenic stroke and underlying atrial fibrillation (CRYSTAL-AF). N Engl J Med. 2014;370:2478-2486.
4. Van Gelder I.C., Rienstra M., Bunting K.V. i wsp. 2024 ESC Guidelines for the management of atrial fibrillation. Eur Heart J. 2024;45(36):3314-3414.
5. Wynn G.J., Todd D.M., Webber M., Bonnett L., McShane J., Kirchhof P., Gupta D. The European Heart Rhythm Association symptom classification for atrial fibrillation: validation and improvement through a simple modification. Europace. 2014;16(7):965-972.

Przeczytaj również:

Migotanie przedsionków – skutki dla Twojego zdrowia

Kołatanie serca – kiedy to normalne, a kiedy nie?

„To tylko napad paniki” — czy na pewno?

Bezdech senny a migotanie przedsionków

Holter EKG — Jak przygotować się do badania?

Ostatnia aktualizacja: lipiec 2026.