Ablacja jest dziś jedną z podstawowych metod leczenia migotania przedsionków. Jej cel wydaje się oczywisty: ograniczyć nawroty arytmii, a dzięki temu zmniejszyć kołatania serca, duszność i zmęczenie oraz poprawić jakość życia.

Tylko czy poprawa samopoczucia po ablacji rzeczywiście wynika z usunięcia arytmii?

Na to pytanie próbowali odpowiedzieć autorzy badania PVI-SHAM-AF, którego wyniki przedstawiono podczas kongresu ESC 2026 w Monachium i jednocześnie opublikowano w „The Lancet”. Badanie jest szczególnie interesujące, ponieważ część pacjentów przeszła prawdziwą ablację, a część procedurę pozorowaną — i nie wiedzieli, do której grupy trafili.

Po co w ogóle przeprowadzono takie badanie?

Od lat wiemy, że ablacja skutecznie zmniejsza liczbę nawrotów migotania przedsionków. W wielu wcześniejszych badaniach pacjenci po zabiegu deklarowali również poprawę jakości życia.

Jest jednak pewien problem. Ablacja to poważne wydarzenie w życiu pacjenta: przyjęcie do szpitala, przygotowanie do zabiegu, opieka wyspecjalizowanego zespołu, znieczulenie, sala zabiegowa, a potem regularne kontrole. Wszystko to może wpływać na sposób, w jaki człowiek ocenia własne zdrowie i odczuwa objawy. Jeżeli pacjent wie, że przeszedł ablację, zwykle również oczekuje poprawy.

Trudno więc rozstrzygnąć, jaka część poprawy wynika z rzeczywistego ograniczenia arytmii, a jaka z pozostałych elementów towarzyszących leczeniu. Autorzy PVI-SHAM-AF postanowili to sprawdzić w sposób podobny do badań leków kontrolowanych placebo — tyle że zamiast tabletki placebo zastosowali pozorowany zabieg.

262 pacjentów i prawdziwa albo pozorowana ablacja

Do badania włączono 262 osoby z objawowym napadowym lub przetrwałym migotaniem przedsionków, które kwalifikowały się do ablacji. Badanie przeprowadzono w dziewięciu ośrodkach w Niemczech i w Polsce. Pacjentów przydzielono losowo w proporcji dwa do jednego.

Pierwsza grupa przeszła rzeczywistą ablację, której podstawą była izolacja żył płucnych.

Druga grupa przeszła procedurę pozorowaną — co nie oznaczało pozostawienia pacjenta bez opieki. Chory był przyjmowany do szpitala, otrzymywał sedację i leki przeciwbólowe, uzyskiwano dostęp naczyniowy, a pobyt na sali zabiegowej trwał co najmniej godzinę. Jeśli w tym czasie utrzymywało się migotanie przedsionków, można było wykonać kardiowersję elektryczną. Nie wprowadzano natomiast cewnika i nie wykonywano ablacji.

Pacjenci nie wiedzieli, w której grupie się znaleźli. Badanie było podwójnie zaślepione.

Najważniejsze pytanie: jak pacjent czuje się po sześciu miesiącach?

Głównym celem badania nie było sprawdzenie, czy ablacja zmniejsza liczbę epizodów arytmii. Badaczy interesowało coś innego: czy po sześciu miesiącach pacjent po prawdziwej ablacji oceni swoje samopoczucie i jakość życia lepiej niż pacjent po procedurze pozorowanej.

Wykorzystano do tego kwestionariusz AFEQT, przeznaczony dla osób z migotaniem przedsionków. Obejmuje on objawy choroby, ograniczenia codziennej aktywności i obawy związane z leczeniem. Wynik mieści się w zakresie od 0 do 100 punktów — im więcej punktów, tym lepiej pacjent ocenia swoją jakość życia.

Wynik okazał się zaskakujący

W grupie poddanej prawdziwej ablacji średni wynik AFEQT wzrósł z 61 do 81 punktów. To duża poprawa. Problem w tym, że pacjenci po pozorowanym zabiegu również poczuli się wyraźnie lepiej — w tej grupie wynik wzrósł z 59 do 75 punktów. Różnica między grupami nie była istotna statystycznie (p = 0,36).

Pacjenci po prawdziwej ablacji nie zgłaszali zatem po pół roku istotnie większej poprawy jakości życia niż osoby, które przeszły podobną procedurę, ale bez wykonania ablacji.

Czy to znaczy, że ablacja nie działa?

Nie. Zapis rytmu serca pokazał coś zupełnie innego

Badacze oceniali nie tylko samopoczucie pacjentów, ale również to, co rzeczywiście dzieje się z arytmią. I tutaj przewaga ablacji była wyraźna: po sześciu miesiącach bez nawrotu migotania przedsionków pozostawało 73% pacjentów po ablacji wobec 52% w grupie procedury pozorowanej.

Ablacja działała więc na arytmię. Jej przewaga w kontroli rytmu serca nie przełożyła się jednak w ciągu sześciu miesięcy na równie wyraźną przewagę w tym, jak pacjenci oceniali swoje samopoczucie. To właśnie jest najważniejszym wynikiem PVI-SHAM-AF.

Warto dodać dane o bezpieczeństwie: odnotowano pięć powikłań związanych z dostępem naczyniowym — trzy w grupie ablacji i dwa w grupie pozorowanej. Poważne zdarzenia niepożądane związane lub prawdopodobnie związane z procedurą wystąpiły u sześciu pacjentów po ablacji i u czterech po zabiegu pozorowanym.

Dlaczego pacjenci po „udawanej” ablacji też poczuli się lepiej?

Nie ma na to jednej odpowiedzi.

Procedura pozorowana nie była równoznaczna z brakiem leczenia. Pacjenci trafiali pod intensywną opiekę specjalistów, byli regularnie kontrolowani, a ich terapia mogła być w tym czasie optymalizowana. U części wykonano kardiowersję. Znaczenie mogły mieć również oczekiwania związane z zabiegiem, czyli szeroko rozumiany efekt placebo. Tak komentuje to profesor Rolf Wachter, jeden z kierowników badania: większość obserwowanej poprawy nie wynika z samej ablacji, lecz z innych czynników.

Prawdopodobnym wyjaśnieniem jest także zjawisko nazywane regresją do średniej. Pacjenci decydują się na bardziej inwazyjne leczenie zwykle w okresie szczególnie nasilonych objawów, a te z czasem mogą częściowo ustąpić niezależnie od zastosowanej terapii.

Jest jeszcze jedna możliwość, dla pacjenta chyba najważniejsza. Nie każdy objaw odczuwany przez osobę z migotaniem przedsionków musi być wywołany przez samo migotanie. Zmęczenie, gorsza tolerancja wysiłku, uczucie nierównego bicia serca czy duszność mogą mieć więcej niż jedną przyczynę — dodatkowe pobudzenia serca, inne choroby, gorszą kondycję fizyczną, lęk albo depresję. Zmniejszenie liczby epizodów arytmii nie musi więc oznaczać zniknięcia wszystkich dolegliwości.

Kto zgodził się wziąć udział w takim badaniu?

To ograniczenie jest na tyle istotne, że zasługuje na osobne omówienie — i sami badacze zwracają na nie uwagę.

Do udziału w PVI-SHAM-AF zaproszono 1199 pacjentów. Zgodziły się 262 osoby. Odmówiło 937, czyli blisko cztery na pięć zaproszonych.

Powód jest zrozumiały: trzeba zaakceptować możliwość, że przejdzie się przez całą procedurę szpitalną, a ablacji się nie otrzyma. Rzecz w tym, że taka zgoda nie rozkłada się przypadkowo. Profesor Nikolaos Dagres, współkierujący badaniem, zauważa, że gotowość do zaakceptowania losowania mogła wyselekcjonować pacjentów o innym nasileniu objawów, innych oczekiwaniach wobec leczenia i innych preferencjach. Osoby najbardziej udręczone arytmią prawdopodobnie częściej odmawiały, ponieważ zależało im na prawdziwym zabiegu.

Może to oznaczać, że w badaniu znalazły się osoby stosunkowo mniej objawowe — a więc takie, u których jakość życia była na starcie lepsza i trudniej było uzyskać dużą różnicę między grupami. Autorzy uznają błąd doboru za czynnik, który mógł odegrać istotną rolę w wyniku badania.

To nie unieważnia wyników. Nakazuje jednak ostrożność przy przenoszeniu ich na pacjenta, który z powodu napadów arytmii nie jest w stanie normalnie funkcjonować.

Czego to badanie nie udowodniło?

Wyniki PVI-SHAM-AF łatwo streścić efektownym, ale nieprawdziwym hasłem: „ablacja nie działa”. Badanie czegoś takiego nie wykazało. Przeciwnie — ablacja wyraźnie poprawiała kontrolę rytmu serca i zmniejszała liczbę nawrotów.

Badanie nie oceniało też, czy ablacja wpływa na przeżycie pacjentów, ryzyko udaru mózgu, rozwój niewydolności serca ani na inne odległe powikłania.

Nie można na jego podstawie wnioskować o wszystkich chorych z migotaniem przedsionków. Szczególną grupą są na przykład pacjenci z niewydolnością serca lub kardiomiopatią wywołaną albo nasilaną przez arytmię. PVI-SHAM-AF nie zostało zaprojektowane po to, by odpowiedzieć na pytanie o korzyści z ablacji w takich sytuacjach.

Sześć miesięcy to krótko

Główny wynik oceniano po pół roku. Taki okres obserwacji ma swoje uzasadnienie metodologiczne, ale też swoją cenę — może być zbyt krótki, żeby ujawniły się wszystkie korzyści wynikające z lepszej kontroli rytmu serca.

Badanie nie wyklucza więc, że z czasem pojawią się różnice dotyczące jakości życia, stosowania leków, liczby wizyt w szpitalu czy innych efektów leczenia. Obserwacja dwunastomiesięczna nadal trwa.

Co PVI-SHAM-AF zmienia dla pacjenta?

Przede wszystkim przypomina, że skuteczność leczenia można mierzyć na kilka różnych sposobów, a odpowiedzi nie zawsze się pokrywają. Czy pacjent ma mniej migotania przedsionków? Czy ma mniej napadów? Czy czuje się lepiej? Czy może zrobić więcej niż przed leczeniem? Czy zmniejsza się ryzyko poważnych powikłań? To nie są te same pytania.

Badanie pokazało coś, co z punktu widzenia pacjenta jest szczególnie ważne: można skutecznie ograniczyć arytmię, a mimo to poprawa odczuwanych dolegliwości bywa mniejsza, niż się spodziewano. Dlatego przed kwalifikacją do ablacji warto możliwie dokładnie ustalić, które objawy rzeczywiście pojawiają się w trakcie migotania przedsionków i czego pacjent oczekuje od zabiegu.

Najważniejszy wniosek

PVI-SHAM-AF nie podważa skuteczności ablacji migotania przedsionków. Pokazuje natomiast, że mniej arytmii nie zawsze oznacza proporcjonalnie lepsze samopoczucie.

Po sześciu miesiącach ablacja wyraźnie lepiej kontrolowała rytm serca niż procedura pozorowana. Jednocześnie poprawa jakości życia była duża w obu grupach, a przewaga prawdziwego zabiegu nie osiągnęła istotności statystycznej. Trzeba przy tym pamiętać, że w badaniu wzięła udział jedna piąta zaproszonych pacjentów, co samo w sobie mogło wpłynąć na wynik.

To ważna informacja zarówno dla lekarzy, jak i dla pacjentów. Celem leczenia nie powinien być bowiem wyłącznie ładniejszy zapis EKG. Równie ważne jest to, czy pacjent rzeczywiście czuje się i funkcjonuje lepiej.

---

Źródło: Wachter R. i wsp. Catheter ablation for symptomatic atrial fibrillation (PVI-SHAM-AF): a randomised, double-blind, sham-controlled, multicentre trial. The Lancet, 2026.

Zdjęcie ilustrujące artykuł pochodzi z domowego archiwum.

Tekst ma charakter edukacyjny i nie zastępuje konsultacji lekarskiej.

Przeczytaj również:

Dobre wiadomości z arytmologii

Wpływ nocnej zmiany na zaburzenia rytmu serca

Upał a arytmie serca

Saszetki nikotynowe jak wpływają na serce?