Artykuł ma charakter edukacyjny i nie zastępuje konsultacji lekarskiej. Decyzję o kwalifikacji do zabiegu oraz szczegóły przygotowania zawsze ustala lekarz prowadzący, indywidualnie dla każdego pacjenta.

Migotanie przedsionków to najczęstsza przewlekła arytmia serca – dotyczy milionów osób na całym świecie, a ryzyko jej wystąpienia rośnie wraz z wiekiem. Jeśli Twój lekarz zaproponował Ci kardiowersję elektryczną, prawdopodobnie masz sporo pytań: na czym dokładnie polega ten zabieg, czy boli, jak się do niego przygotować i czego spodziewać się później. Ten artykuł ma za zadanie odpowiedzieć na te pytania w sposób zrozumiały, bez medycznego żargonu, jednocześnie opierając się na aktualnych wytycznych naukowych – przede wszystkim na wytycznych Europejskiego Towarzystwa Kardiologicznego (ESC) z 2024 roku dotyczących migotania przedsionków.

Celem tego tekstu jest to, abyś czuł się/czuła się przygotowany/przygotowana do rozmowy z lekarzem i spokojniejszy/spokojniejsza w dniu zabiegu – wiedza o tym, co Cię czeka, naprawdę pomaga zmniejszyć stres.

Czym jest migotanie przedsionków i dlaczego zaburza pracę serca?

Prawidłowy rytm serca – tzw. rytm zatokowy – powstaje dzięki regularnym impulsom elektrycznym generowanym w węźle zatokowym, swoistym „naturalnym rozruszniku” znajdującym się w prawym przedsionku. Impulsy te rozchodzą się w uporządkowany sposób, powodując skoordynowane skurcze przedsionków, a następnie komór serca.

W migotaniu przedsionków ten uporządkowany rytm zostaje zaburzony. Zamiast pojedynczego, regularnego impulsu, w przedsionkach powstaje chaotyczna aktywność elektryczna – przedsionki zamiast się skurczyć, „drżą” (migoczą) w sposób niekontrolowany i nieefektywny. W efekcie:

• serce bije nieregularnie, często zbyt szybko,
• przedsionki nie opróżniają się prawidłowo z krwi, co sprzyja tworzeniu się w nich zastojów, a w konsekwencji – zakrzepów,
• pojawiają się objawy takie jak kołatanie serca, duszność, osłabienie, zawroty głowy, obniżona tolerancja wysiłku, a czasem migotanie przebiega bezobjawowo i jest wykrywane przypadkowo.

Zakrzepy powstające w przedsionku (najczęściej w tzw. uszku lewego przedsionka) są szczególnie niebezpieczne, ponieważ mogą się oderwać i wraz z krwią popłynąć do mózgu, powodując udar niedokrwienny. To dlatego kwestia leczenia przeciwzakrzepowego jest tak ważnym elementem przygotowania do kardiowersji – wrócimy do tego tematu w dalszej części artykułu.

Na czym polega kardiowersja elektryczna?

Kardiowersja elektryczna (ang. electrical cardioversion, w dokumentacji medycznej często skracana jako KE lub ECV) to zabieg, którego celem jest przywrócenie prawidłowego rytmu zatokowego serca poprzez podanie krótkiego, zsynchronizowanego impulsu elektrycznego przez klatkę piersiową.

W dużym uproszczeniu: impuls elektryczny „resetuje” chaotyczną aktywność elektryczną przedsionków, dając węzłowi zatokowemu szansę na ponowne przejęcie kontroli nad rytmem serca. Kluczowe słowo to „zsynchronizowany” – urządzenie (defibrylator/kardiowerter) automatycznie rozpoznaje załamek R w zapisie EKG (czyli moment skurczu komór) i dostarcza wyładowanie dokładnie w tym momencie. Ma to ogromne znaczenie bezpieczeństwa – wyładowanie podane w niewłaściwym momencie cyklu pracy serca mogłoby sprowokować groźną arytmię komorową, dlatego synchronizacja z załamkiem R jest standardem tego zabiegu.

Warto odróżnić kardiowersję elektryczną od dwóch innych, pokrewnych pojęć:

• Kardiowersja farmakologiczna – przywrócenie rytmu zatokowego za pomocą leków antyarytmicznych podawanych dożylnie lub doustnie, bez użycia prądu. Bywa stosowana w niektórych sytuacjach jako alternatywa, zwłaszcza przy krótko trwającym migotaniu.
• Defibrylacja – zabieg ratujący życie stosowany w stanach zagrożenia życia (np. migotanie komór), wykonywany w trybie natychmiastowym, bez synchronizacji z załamkiem R, ponieważ w tych sytuacjach nie ma prawidłowego rytmu do zsynchronizowania.

Kardiowersja elektryczna, o której mowa w tym artykule, jest zwykle zabiegiem planowym (elektywnym), wykonywanym w warunkach kontrolowanych, choć w sytuacjach niestabilności hemodynamicznej pacjenta może być również wykonana w trybie pilnym.

Kiedy lekarz zaleca kardiowersję elektryczną?

Zgodnie z aktualnymi wytycznymi ESC z 2024 roku, decyzja o przywróceniu rytmu zatokowego – niezależnie od metody – powinna być podejmowana wspólnie przez pacjenta i lekarza, w ramach tzw. wspólnego podejmowania decyzji (shared decision-making). Nie ma jednego uniwersalnego wskazania „dla wszystkich” – decyzja zależy od wielu czynników indywidualnych.

Najczęstsze sytuacje kliniczne, w których rozważa się kardiowersję elektryczną, to:

1. Objawowe migotanie lub trzepotanie przedsionków. Głównym celem leczenia rytmu jest zmniejszenie objawów i poprawa jakości życia pacjenta. Kontrola rytmu, w tym kardiowersja, leki antyarytmiczne oraz ablacja przezcewnikowa lub chirurgiczna, powinna być rozważana u wszystkich odpowiednich pacjentów z migotaniem przedsionków w celu zmniejszenia objawów i chorobowości.

2. Niestabilność hemodynamiczna. W sytuacjach nagłych kardiowersja elektryczna jest zalecana u pacjentów z niestabilnością hemodynamiczną w celu poprawy stanu pacjenta. Co oznacza niestabilność hemodynamiczna? Spadek ciśnienia tętniczego skutkujący osłabieniem, zawrotami głowy, nagłą dusznością kub innymi niepokojącymi objawami). Wówczas kardiowersję elektryczną wykonuje się pilnie, bez odraczania w czasie.

3. Jako narzędzie diagnostyczne. To stosunkowo nowe podejście podkreślone w wytycznych 2024 kardiowersję elektryczną jako narzędzie diagnostyczne warto rozważyć u pacjentów z przetrwałym migotaniem przedsionków, gdy nie ma pewności czy uda się przywrócić rytm zatokowy. Innymi słowy: czasem lekarz chce sprawdzić, czy to właśnie arytmia odpowiada za objawy pacjenta lub za osłabienie pracy serca, zanim zdecyduje o dalszym, bardziej trwałym leczeniu (np. ablacji).

4. Strategia kontroli rytmu wdrożona wcześnie po rozpoznaniu. Wytyczne wskazują, że u wybranych pacjentów z ryzykiem powikłań zakrzepowo-zatorowych wdrożenie strategii kontroli rytmu w ciągu 12 miesięcy od rozpoznania może zmniejszyć ryzyko zgonu sercowo-naczyniowego lub hospitalizacji.

Warto podkreślić: kardiowersja elektryczna nie jest zabiegiem, który raz na zawsze „leczy” migotanie przedsionków. Jest metodą przywracania rytmu zatokowego – arytmia może nawrócić, a decyzja o ewentualnym leczeniu podtrzymującym (leki antyarytmiczne, ablacja) jest podejmowana indywidualnie.

Przygotowanie do zabiegu – co musisz wiedzieć

To prawdopodobnie najważniejsza część tego artykułu, ponieważ odpowiednie przygotowanie – zwłaszcza w zakresie leczenia przeciwzakrzepowego – ma bezpośredni wpływ na bezpieczeństwo zabiegu.

Leczenie przeciwzakrzepowe przed zabiegiem

Jak wspomniałam wcześniej, migoczące przedsionki sprzyjają tworzeniu się skrzeplin, zwłaszcza w uszku lewego przedsionka. Przywrócenie prawidłowego, skoordynowanego skurczu przedsionków po kardiowersji niesie ze sobą ryzyko, że ewentualny, niewykryty wcześniej skrzep zostanie „wypchnięty” do krążenia i spowoduje udar. Z tego powodu odpowiednie leczenie przeciwzakrzepowe jest absolutnie kluczowym elementem bezpiecznego przygotowania do zabiegu.

Zgodnie z aktualnymi wytycznymi, istnieją dwie główne, uznane strategie:

Opcja 1 – co najmniej 3 tygodnie skutecznej terapii przeciwzakrzepowej przed zabiegiem. Pacjent przyjmuje leki przeciwzakrzepowe (najczęściej doustne antykoagulanty niebędące antagonistami witaminy K, czyli tzw. DOAC – np. apiksaban, riwaroksaban, dabigatran – lub warfarynę z odpowiednim, kontrolowanym INR) systematycznie, bez pominięcia dawek, przez minimum 3 tygodnie poprzedzające zabieg, łącznie z dniem samego zabiegu. To absolutnie kluczowy warunek – nawet jedna pominięta dawka może zaburzyć skuteczność tego zabezpieczenia.

Opcja 2 – echokardiografia przezprzełykowa (TEE/echo przezprzełykowe). Jeśli z różnych powodów nie ma możliwości odczekania 3 tygodni na terapii przeciwzakrzepowej (np. pilna potrzeba przywrócenia rytmu), lekarz może zlecić badanie echokardiograficzne przezprzełykowe, które pozwala bezpośrednio ocenić, czy w uszku lewego przedsionka nie ma skrzepliny. Jeśli badanie wykluczy obecność skrzepu, kardiowersję można wykonać wcześniej, przy odpowiednim zabezpieczeniu przeciwzakrzepowym okołozabiegowym.

Nowością wprowadzoną w wytycznych ESC 2024 jest zawężenie tzw. „okna bezpieczeństwa” dla migotania o krótkim, potwierdzonym czasie trwania. Wcześniej stosowany 48-godzinny próg czasu trwania migotania przedsionków, pozwalający na wczesną kardiowersję bez konieczności antykoagulacji lub badania przesiewowego w kierunku skrzepliny, został zakwestionowany przez dane obserwacyjne. W efekcie nowe wytyczne zalecają krótszy, 24-godzinny próg znanego czasu trwania migotania przedsionków dla wczesnej kardiowersji u pacjentów, którzy nie otrzymali co najmniej 3 tygodni skutecznej antykoagulacji lub u których nie wykluczono skrzepliny za pomocą echokardiografii przezprzełykowej. Oznacza to w praktyce większą ostrożność – jeśli nie wiadomo dokładnie, jak długo trwa epizod migotania, lub trwa on dłużej niż doba, standardem bezpieczeństwa jest pełne przygotowanie przeciwzakrzepowe lub badanie TEE.

Po zabiegu antykoagulacja jest kontynuowana przez co najmniej 4 tygodnie – niezależnie od tego, którą ze ścieżek przygotowania zastosowano. Wynika to z faktu, że nawet po skutecznym przywróceniu rytmu zatokowego mechaniczna czynność przedsionków (ich prawidłowy skurcz) wraca do normy stopniowo, z opóźnieniem względem powrotu prawidłowego zapisu EKG – to zjawisko nazywane jest „ogłuszeniem przedsionków” (atrial stunning). Dalsza decyzja o długoterminowym stosowaniu leków przeciwzakrzepowych po tym okresie zależy od indywidualnej oceny ryzyka udaru, niezależnie od tego, czy rytm zatokowy się utrzymuje.

Co to oznacza dla Ciebie w praktyce? Jeśli lekarz zalecił Ci przyjmowanie leku przeciwzakrzepowego przed zabiegiem – przyjmuj go dokładnie tak, jak zalecono, bez żadnych przerw, aż do dnia zabiegu włącznie (chyba że lekarz wyraźnie poinstruuje inaczej). Jeśli pominiesz dawkę, koniecznie poinformuj o tym zespół, który Cię kwalifikuje do zabiegu – może to oznaczać konieczność odroczenia kardiowersji lub wykonania dodatkowego badania TEE.

Badania i konsultacje przed zabiegiem

Przed planowaną kardiowersją lekarz zwykle zleca kilka badań, które mają na celu ocenę bezpieczeństwa zabiegu:

• EKG – potwierdzenie aktualnego rytmu serca,
• Badania krwi, w tym elektrolity (zwłaszcza poziom potasu – jego niedobór zwiększa ryzyko powikłań i powinien być wyrównany przed zabiegiem),
• Parametry krzepnięcia (INR w przypadku warfaryny) lub potwierdzenie regularnego przyjmowania DOAC,
• Ocena funkcji tarczycy (TSH) – nadczynność tarczycy jest jedną z częstszych, odwracalnych przyczyn migotania przedsionków, a jej nierozpoznanie może obniżać skuteczność zabiegu,
• Echokardiografia przezklatkowa, a czasem przezprzełykowa – ocena struktury serca, funkcji lewej komory oraz (jeśli wskazane) wykluczenie skrzepliny,
• Ocena chorób współistniejących, takich jak choroby układu krążenia, cukrzyca, otyłość czy obturacyjny bezdech senny, które mogą mieć znaczenie dla przebiegu sedacji.

Lekarz zapyta Cię również o przyjmowane leki. Zazwyczaj leki antyarytmiczne (np. amiodaron) oraz digoksyna nie są odstawiane przed zabiegiem – wręcz przeciwnie, ich kontynuacja w dniu zabiegu jest zalecana. Niektóre leki, np. inhibitory konwertazy angiotensyny (ACE-I) czy leki moczopędne, bywają czasowo pomijane w dniu zabiegu ze względu na znieczulenie – ale to decyzja indywidualna, ustalana z zespołem anestezjologicznym.

Bycie na czczo

Ponieważ zabieg wymaga krótkotrwałej sedacji lub znieczulenia dożylnego, obowiązują takie same zasady jak przed innymi zabiegami w znieczuleniu: na kilka godzin przed zabiegiem (zwykle 6–8 godzin) należy pozostać na czczo – nie jeść stałych pokarmów, a klarowne płyny odstawić zgodnie z zaleceniem otrzymanym od zespołu. Dokładne godziny zawsze potwierdź z ośrodkiem, w którym wykonywany jest zabieg – zasady mogą się nieznacznie różnić w zależności od placówki.

Co warto zrobić w dniu zabiegu

• Przyjdź w wygodnym ubraniu, które łatwo zdjąć w górnej części ciała (będzie potrzebny dostęp do klatki piersiowej).
• Zabierz ze sobą listę aktualnie przyjmowanych leków.
• Umów się z kimś bliskim na odbiór po zabiegu – po sedacji nie wolno samodzielnie prowadzić pojazdów ani wracać do domu bez opieki.
• Zaplanuj wolny dzień – choć sam zabieg trwa krótko, cały pobyt (przygotowanie, zabieg, obserwacja po nim) zajmuje zwykle kilka godzin.

Jak przebiega sam zabieg – krok po kroku

Wiele osób najbardziej obawia się właśnie tego etapu, dlatego opiszemy go dokładnie, aby nic Cię nie zaskoczyło.

Krok 1: Przyjęcie i przygotowanie. Po przybyciu do szpitala personel potwierdzi Twoje dane, zapyta o ostatni posiłek oraz przyjmowane leki. Zostanie założone dożylne wkłucie (cienka kaniula, zwykle w żyłę na przedramieniu lub grzbiecie dłoni) – to przez nie zostaną podane leki sedujące. Przed zabiegiem kardiowersji pobierana jest krew na podstawowe badania (potas, sód, morfologia, TSH). Zostaniesz poproszona o zapoznanie się i podpisanie stosowanych zgód na zabieg.

Krok 2: Podłączenie monitorowania. Zostaniesz podłączony/podłączona do monitora EKG (elektrody przyklejone do klatki piersiowej), pulsoksymetru mierzącego wysycenie krwi tlenem (mały czujnik na palcu) oraz mankietu do pomiaru ciśnienia tętniczego. Monitorowanie trwa nieprzerwanie przez cały zabieg i okres obserwacji po nim.

Krok 3: Umiejscowienie elektrod. Na klatce piersiowej zostaną umieszczone duże, samoprzylepne elektrody – najczęściej w jednej z dwóch standardowych konfiguracji: przednio-bocznej (jedna elektroda pod prawym obojczykiem, druga w okolicy bocznej lewej klatki piersiowej) lub przednio-tylnej (jedna z przodu klatki piersiowej, druga z tyłu, między łopatkami). Wybór konfiguracji zależy od preferencji zespołu i budowy ciała pacjenta. W niektórych ośrodkach zamiast samoprzylepnych elektrod zastosowane będą łyżki defibrylujące (takie jak na zdjęciu).

Krok 4: Krótkotrwałe znieczulenie/sedacja. To bardzo ważny element całego zabiegu – kardiowersja elektryczna jest odczuwana jako intensywny, bolesny bodziec, dlatego zabieg zawsze wykonuje się w płytkim, krótkotrwałym znieczuleniu ogólnym lub głębokiej sedacji, pod nadzorem anestezjologa. Najczęściej stosowane są leki takie jak propofol lub midazolam, czasem w połączeniu z krótko działającym opioidem. Lek podaje się przez wcześniej założone wkłucie dożylne – zasypiasz w ciągu kilkudziesięciu sekund.

Krok 5: Dostarczenie wyładowania. Gdy głębokość sedacji jest odpowiednia, lekarz uruchamia funkcję synchronizacji z załamkiem R w EKG i dostarcza pojedyncze wyładowanie elektryczne. Nowoczesne defibrylatory wykorzystują tzw. fale dwufazowe (biphasic), które są skuteczniejsze i wymagają niższej energii niż starsze urządzenia jednofazowe. Typowa energia pierwszego wyładowania to zwykle 100–200 dżuli, choć dokładna wartość zależy od protokołu ośrodka i budowy ciała pacjenta. Cały impuls trwa ułamek sekundy. W trakcie wyładowania obserwowane są mimowolne skurcze mięśni klatki piersiowej (których nie odczuwasz).

Krok 6: Ocena rytmu i ewentualne kolejne próby. Zespół natychmiast ocenia zapis EKG. Jeśli pierwsze wyładowanie nie przywróciło rytmu zatokowego, można podjąć kolejną próbę, zwykle z wyższą energią. W przypadkach opornych, zwłaszcza u pacjentów z otyłością, rozważa się zmianę ułożenia elektrod, dociśnięcie elektrod do skóry, podanie leku antyarytmicznego przed kolejną próbą.

Krok 7: Wybudzenie. Cały zabieg – od podania leku usypiającego do wybudzenia – trwa zazwyczaj kilka do kilkunastu minut. Budzisz się stosunkowo szybko, choć przez pewien czas możesz czuć się senny/senna i mieć trudność z precyzyjnym zapamiętaniem przebiegu zabiegu – to normalny efekt zastosowanych leków, a nie powód do niepokoju.

Co dzieje się po zabiegu?

Po wybudzeniu pozostajesz jeszcze przez pewien czas (zwykle od 30 minut do kilku godzin) pod obserwacją personelu medycznego – monitorowane jest EKG, ciśnienie tętnicze i ogólne samopoczucie. W większości przypadków kardiowersja elektryczna jest zabiegiem jednodniowym – wracasz do domu tego samego dnia, pod warunkiem że ktoś Cię odbierze i będzie towarzyszył Ci w pierwszych godzinach po zabiegu.

Po powrocie do domu możesz odczuwać:

• lekkie zaczerwienienie lub podrażnienie skóry w miejscu przyłożenia elektrod – to częsta i całkowicie niegroźna reakcja, ustępująca samoistnie w ciągu kilku dni; można stosować chłodzący żel lub krem łagodzący, jeśli poleci go zespół medyczny,
• niewielką tkliwość mięśni klatki piersiowej – wynika z mimowolnego skurczu mięśni w momencie wyładowania,
• uczucie zmęczenia w dniu zabiegu, związane z zastosowanymi lekami sedującymi.

Co jest kluczowe w tym okresie:

• Kontynuuj leczenie przeciwzakrzepowe zgodnie z zaleceniem – co najmniej przez 4 tygodnie po zabiegu, bez przerw, nawet jeśli czujesz się dobrze i rytm serca jest prawidłowy.
• Nie prowadź samodzielnie pojazdów w dniu zabiegu.
• Wróć do normalnej aktywności stopniowo, zgodnie z zaleceniem lekarza – większość pacjentów może wrócić do zwykłych, niewymagających dużego wysiłku czynności już następnego dnia.
• Jeśli lekarz zalecił dalsze leki antyarytmiczne (np. w celu utrzymania rytmu zatokowego), przyjmuj je regularnie.
• Umów się na kontrolną wizytę zgodnie z zaleceniem – lekarz oceni, czy rytm zatokowy się utrzymuje, i zdecyduje o dalszym postępowaniu.

Skuteczność zabiegu i ryzyko nawrotu arytmii

Kardiowersja elektryczna jest bardzo skuteczną metodą przywracania rytmu zatokowego – w większości ośrodków odsetek skutecznych zabiegów (czyli przywrócenia rytmu zatokowego bezpośrednio po zabiegu) sięga kilkudziesięciu procent, zwykle powyżej 90%, szczególnie przy zastosowaniu nowoczesnych defibrylatorów dwufazowych i odpowiednim przygotowaniu farmakologicznym.

Ważne jest jednak, aby mieć realistyczne oczekiwania: kardiowersja elektryczna przywraca rytm zatokowy, ale nie usuwa przyczyny, która doprowadziła do migotania przedsionków. Oznacza to, że u części pacjentów arytmia może nawrócić – czasem w ciągu kilku dni, czasem po miesiącach. Ryzyko nawrotu zależy od wielu czynników, takich jak czas trwania migotania przed zabiegiem, wielkość lewego przedsionka, obecność chorób współistniejących (np. niewyrównanej nadczynności tarczycy, niewydolności serca, otyłości, bezdechu sennego) czy stosowanie leków antyarytmicznych wspomagających utrzymanie rytmu.

Dlatego zabieg często jest jednym z elementów szerszej strategii leczenia – obejmującej także leczenie chorób współistniejących, modyfikację stylu życia (redukcja masy ciała, ograniczenie alkoholu, leczenie bezdechu sennego), leki antyarytmiczne, a w niektórych przypadkach – ablację przezcewnikową jako metodę bardziej trwałego leczenia przyczynowego.

Możliwe powikłania – czego realistycznie się obawiać?

Kardiowersja elektryczna jest zabiegiem bezpiecznym, wykonywanym rutynowo w wielu ośrodkach kardiologicznych na całym świecie, jednak jak każda procedura medyczna niesie ze sobą pewne, na ogół niewielkie ryzyko:

• Podrażnienie skóry w miejscu przyłożenia elektrod – najczęstsze, łagodne i przemijające powikłanie.
• Zaburzenia rytmu serca związane z samym wyładowaniem – rzadkie, dzięki synchronizacji z załamkiem R ryzyko wywołania groźnej arytmii komorowej jest bardzo niskie.
• Powikłania związane z sedacją – jak przy każdym krótkotrwałym znieczuleniu, mogą wystąpić np. przejściowe obniżenie ciśnienia tętniczego czy problemy z drożnością dróg oddechowych – dlatego zabieg zawsze odbywa się pod nadzorem anestezjologa i z pełnym monitorowaniem.
• Powikłania zakrzepowo-zatorowe, w tym udar mózgu – to najpoważniejsze, choć rzadkie powikłanie, i właśnie dlatego tak dużą wagę przykłada się do odpowiedniego przygotowania przeciwzakrzepowego opisanego wcześniej w tym artykule. Dane wskazują, że u pacjentów niestosujących odpowiedniej antykoagulacji ryzyko incydentu zakrzepowo-zatorowego po kardiowersji może wynosić kilka procent, natomiast przy prawidłowym przygotowaniu ryzyko to jest znacząco niższe. Większość takich incydentów, jeśli już wystąpią, ma miejsce w ciągu pierwszych dni po zabiegu, co potwierdza znaczenie kontynuacji leczenia przeciwzakrzepowego również po kardiowersji.

Warto pamiętać, że ryzyko powikłań jest zawsze zestawiane z korzyściami płynącymi z przywrócenia prawidłowego rytmu serca – poprawą samopoczucia, tolerancji wysiłku i jakości życia. To dlatego decyzja o zabiegu jest zawsze podejmowana indywidualnie, po rozmowie z lekarzem.

Najczęstsze pytania pacjentów (FAQ)

Czy zabieg boli? Nie – dzięki krótkotrwałej sedacji lub znieczuleniu ogólnemu jesteś nieprzytomny/nieprzytomna w momencie dostarczenia wyładowania i nie odczuwasz bólu. Po wybudzeniu może pojawić się niewielka tkliwość mięśni klatki piersiowej.

Czy zabieg wymaga hospitalizacji? W większości przypadków nie – to zabieg jednodniowy. Wymagany jest jednak transport do domu przez osobę towarzyszącą, ponieważ po sedacji nie można samodzielnie prowadzić pojazdów.

Czy migotanie przedsionków może wrócić po zabiegu? Tak, jest to możliwe. Kardiowersja przywraca rytm zatokowy, ale nie usuwa przyczyny arytmii. Dlatego istotne jest leczenie chorób współistniejących oraz – jeśli zalecone – stosowanie leków antyarytmicznych lub rozważenie ablacji.

Czy mogę pominąć dawkę leku przeciwzakrzepowego przed zabiegiem, jeśli źle się czuję? Nie należy samodzielnie podejmować takiej decyzji – zawsze skontaktuj się z zespołem prowadzącym. Pominięcie dawki może wymagać przełożenia zabiegu lub wykonania dodatkowego badania (echokardiografii przezprzełykowej) dla bezpieczeństwa.

Ile razy można powtórzyć kardiowersję elektryczną? Zabieg można powtarzać, jeśli arytmia nawraca, choć decyzja o kolejnych próbach jest zawsze indywidualna i uwzględnia m.in. przyczynę nawrotów, ogólny stan zdrowia oraz to, czy rozważane jest inne, bardziej trwałe leczenie, np. ablacja.

Czy kardiowersja elektryczna jest tym samym co wszczepienie rozrusznika serca? Nie. To zupełnie różne procedury. Kardiowersja to jednorazowy zabieg przywracający rytm zatokowy za pomocą zewnętrznego wyładowania elektrycznego, natomiast rozrusznik (stymulator) to urządzenie wszczepiane na stałe, które reguluje rytm serca w dłuższej perspektywie, stosowane w zupełnie innych wskazaniach (np. przy zbyt wolnej pracy serca).

Podsumowanie – najważniejsze informacje w pigułce (Take-Home Message)

• Kardiowersja elektryczna to zabieg przywracający prawidłowy rytm zatokowy serca za pomocą krótkiego, zsynchronizowanego z załamkiem R wyładowania elektrycznego, wykonywany w krótkotrwałej sedacji lub znieczuleniu ogólnym – jest bezbolesny dla pacjenta.
• Zabieg jest zalecany przede wszystkim w celu zmniejszenia objawów migotania lub trzepotania przedsionków oraz poprawy jakości życia, a w sytuacjach nagłych – u pacjentów niestabilnych hemodynamicznie.
• Bezpieczeństwo zabiegu w ogromnej mierze zależy od odpowiedniego przygotowania przeciwzakrzepowego – co najmniej 3 tygodnie skutecznej antykoagulacji przed zabiegiem lub wykonanie echokardiografii przezprzełykowej wykluczającej skrzeplinę.
• Antykoagulację należy kontynuować co najmniej 4 tygodnie po zabiegu, niezależnie od tego, jak dobrze czujesz się po przywróceniu rytmu.
• To zabieg zazwyczaj jednodniowy, po którym wracasz do domu tego samego dnia – ale zawsze pod opieką osoby towarzyszącej.
• Skuteczność zabiegu jest wysoka, jednak rytm zatokowy może nawrócić – kardiowersja jest często jednym z elementów szerszej strategii leczenia migotania przedsionków.
• Powikłania są rzadkie, a najpoważniejsze z nich – udar mózgu – jest skutecznie minimalizowane właśnie dzięki przestrzeganiu zasad leczenia przeciwzakrzepowego.
• Zawsze regularnie przyjmuj przepisane leki i zgłaszaj się na zaplanowane wizyty kontrolne – to od tego w dużej mierze zależy długoterminowy sukces leczenia.

---

Źródła: Wytyczne ESC 2024 dotyczące postępowania w migotaniu przedsionków (European Heart Journal 2024). Artykuł ma charakter informacyjny – szczegółowe zalecenia dotyczące przygotowania i przebiegu zabiegu należy zawsze omówić z lekarzem prowadzącym.

---

Przeczytaj również:

5 grup leków, które nasilają arytmię

Saszetki nikotynowe i ich wpływ na serce

Bezdech senny a migotanie przedsionków

Holter EKG — Jak przygotować się do badania?

Ostatnia aktualizacja: lipiec 2026.