Czy zdarzyło Ci się poczuć gwałtowne kołatanie, duszność lub uczucie dodatkowych uderzeń serca tuż po obfitym obiedzie, wypiciu lodowatego napoju albo w trakcie wzdęć? Dla wielu pacjentów kardiologicznych to codzienność, która budzi ogromny lęk. Publikacja naukowa „Exploring the Overlap Between Vagal Atrial Fibrillation Triggers and Gastrocardiac Syndrome” rzuca zupełnie nowe światło na ten problem. Udowadnia ona fascynujący, kliniczny fakt: to, co pacjenci uznają za pierwotną chorobę serca, często okazuje się bezpośrednim skutkiem zaburzeń… układu pokarmowego.

Nerw błędny – wspólny mianownik serca i żołądka

Kluczem do zrozumienia tej zależności jest nerw błędny. Nerw błędny biegnie od mózgu przez szyję do klatki piersiowej i jamy brzusznej, „sterując” m.in. sercem, płucami, żołądkiem i jelitami; odpowiada za wyciszanie organizmu, zwalnianie rytmu serca, regulację oddychania i trawienia, ale jego nadmierne pobudzenie może powodować np. zawroty głowy, omdlenie, nudności czy uczucie nierównego bicia serca.

Cytowana przeze mnie powyżej publikacja wskazuje na potężną zbieżność patofizjologiczną pomiędzy dwoma schorzeniami:

1. Wagalnym migotaniem przedsionków (vagal AF) – odmianą arytmii, w której napady są prowokowane przez wysokie napięcie układu przywspółczulnego (nerwu błędnego).
2. Zespołem żołądkowo-sercowym, znanym w medycynie jako Zespół Roemhelda.

W zespole Roemhelda mechaniczne rozciąganie ścian żołądka (przez gazy, uwięzione powietrze lub zbyt duży posiłek) albo podrażnienie przełyku przez refluks (GERD) powoduje gwałtowną stymulację nerwu błędnego. Efekt? Nerw błędny wysyła do serca silny sygnał hamujący, co drastycznie skraca tzw. okres refrakcji przedsionków. Dla podatnego mięśnia sercowego to idealny zapalnik do uruchomienia napadu migotania przedsionków lub salw dodatkowych skurczów.

Kliniczne smaczki: Nietypowe wyzwalacze arytmii

Analiza danych raportowanych przez pacjentów w tym badaniu systematycznym ujawnia uderzające podobieństwo bodźców wyzwalających. Do najważniejszych „smaczków” klinicznych, na które pacjenci powinni zwrócić uwagę, należą:

• Pozycja ciała: Szczególnie niebezpieczne okazuje się leżenie na lewym boku oraz pochylanie się do przodu. W tych pozycjach żołądek fizycznie naciska na przeponę i unosi koniuszek serca, co przy jednoczesnym nocnym wzroście napięcia nerwu błędnego wywołuje nocne napady arytmii.
• Termiczne szoki: Picie bardzo zimnych lub lodowatych napojów na czczo drażni receptory termiczne w przełyku, który anatomicznie sąsiaduje bezpośrednio z lewym przedsionkiem serca. To wystarczy, by aktywować odruch wagalny i „rozpędzić” arytmię.
• „Gazowy sabotaż”: Pacjenci z nietolerancjami pokarmowymi i zespołem jelita drażliwego (IBS), u których dochodzi do nagłego nagromadzenia gazów w zgięciu śledzionowym okrężnicy, regularnie zgłaszają kłucie w klatce piersiowej i duszność – mylone z zawałem serca.

Jak to zdiagnozować? Rola przedłużonego Holtera EKG

Z perspektywy klinicznej diagnostyka zespołu Roemhelda i wagalnego AF bywa niezwykle trudna. Ponieważ arytmia ta pojawia się głównie w stanie spoczynku, po posiłkach lub w nocy, standardowe, 10-sekundowe badanie EKG w gabinecie lekarskim jest całkowicie bezużyteczne.

Pacjenci bardzo często krążą latami między gastroenterologiem a kardiologiem. Kilkukrotnie w swoim gabinecie spotkałam pacjentów, którzy z powodu zespołu Roemhelda byli diagnozowani psychiatrycznie.

Jak sprawdzić, czy Twoje serce reaguje na żołądek?

Jeśli podejrzewasz u siebie zespół Roemhelda, kluczowe jest uchwycenie momentu arytmii po posiłku lub w nocy. W CardioX uprościliśmy tę procedurę. Zamawiając nasz holter wysyłkowy, otrzymujesz profesjonalny sprzęt diagnostyczny bezpośrednio pod swoje drzwi. Taki profesjonalny holter do domu pozwala na precyzyjny, 24-, 48- lub 72-godzinny zapis EKG bez kolejek i skierowań.

• van Langeveld MJ, Hassink RJ, Doevendans PA, Kloosterman AJHA. Exploring the Overlap Between Vagal Atrial Fibrillation Triggers and Gastrocardiac Syndrome: A Comprehensive Analysis of Patient-Reported Data. ResearchGate, 2024